Cadw yn diogelu treftadaeth y Cymoedd

Dydd Mawrth 24 Gorffennaf 2012

Cadw yn diogelu treftadaeth y Cymoedd

Cadw yn diogelu treftadaeth y Cymoedd

Mae Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru, wedi prynu ased treftadaeth unigryw yng Nghwmdâr, yng nghanol y Cymoedd, a fydd yn rhoi golwg brin i’r bobl leol a’r ymwelwyr ar fywyd cymuned lofaol fach yn y 19eg  ganrif ar 20fed.

Bydd y Gweinidog Tai, Adfywio a Threftadaeth, Huw Lewis, yn derbyn allweddi 3 David Street Cwmdâr yn swyddogol ar y safle ddydd Mawrth 24 Gorffennaf.  Mae’r eiddo yn unigryw yn yr ystyr ei fod wedi aros bron yn gwbl ddigyfnewid y tu mewn a’r tu allan ers cael ei godi ym 1854. Bydd Cadw’n gwneud gwaith gwella cydnaws ar yr adeilad ond fe gaiff ei gadw yn ei ffurf wreiddiol fel enghraifft brin o dy yn y Cymoedd fel yr oedd pan gafodd ei godi i fyw ynddo gyntaf.  

Mae llawer yn cydnabod mor bwysig yw adeiladau rhestredig ac ardaloedd cadwraeth ac yn deall bod rhaid gofalu mai deunyddiau traddodiadol sy’n cael eu defnyddio wrth eu cynnal ac wrth eu hatgyweirio. Ond mae llawer o adeiladau’r Cymoedd wedi dioddef degawdau o addasiadau sy’n golygu bod arbenigrwydd trefi’r Cymoedd mewn perygl o gael ei lastwreiddio neu ei golli’n llwyr.

Daw adeilad Cadw yn adnodd dysgu i bawb sy’n byw neu’n gweithio mewn cartrefi traddodiadol yn y Cymoedd. Nod y prosiect yw hybu dealltwriaeth o bwysigrwydd cadw cymeriad a hanes tai’r Cymoedd. Byd hefyd yn rhoi cyngor ymarferol ar faterion technegol fel perfformiad thermol er mwyn dangos bod cadw nodweddion gwreiddiol yn talu ar ei ganfed, o safbwynt amgylchedd a darbodaeth.

Dywedodd y Gweinidog Tai, Adfywio a Threftadaeth, Huw Lewis: 'Dim ond 158 oed yw’r adeilad, ac felly y ty teras yma yn y Cymoedd yw’r adeilad ifancaf yn ein casgliad ni o 128 o adeiladau hanesyddol ledled Cymru. Mae’n un o’r rhai lleiaf ond serch hynny mae’n un pwysig iawn. Mae’r prosiect unigryw yma’n un cyffrous inni i gyd gan ei bod yn hanfodol cadw cymeriad arbennig Cymoedd y De. Drwy helpu trigolion y Cymoedd a’r rhai sy’n gweithio yn y sector i feddwl am hanes yr adeiladau, y gobaith yw adfer balchder a chreu ymdeimlad o berchnogaeth a fydd yn helpu i gadw treftadaeth gyffredinol yr ardal bwysig yma.

'Yn ogystal â dangos manteision gwyrdd posibl gwaith trwsio cydnaws a gwerth gwelliannau, byddwn yn sicrhau bod yr holl sgiliau traddodiadol sy’n cael eu defnyddio i atgyweirio’r ty yn cael eu defnyddio hefyd fel rhan o addysg a hyfforddiant pobl eraill er mwyn cadw’r sgiliau hyn at y dyfodol.'

Mae hyn yn arbennig o bwysig yng Nghymru am fod gan Gymru fwy o adeiladau traddodiadol fel cyfran o gyfanswm y stoc o adeiladau nag unrhyw un arall o wledydd y Deyrnas Unedig, sy’n golygu y gallech chi ddweud bod ganddi fwy o dreftadaeth neu o leiaf eich bod yn agllu gweld treftadaeth adeiledig ymhobman bron.  Adeiladau traddodiadol yw’r rhai a godwyd cyn 1919 ac sydd â waliau o gerrig solet. Yng Nghymru mae 34% o’r stoc adeiladau wedi’i godi mewn modd traddodiadol, o’i gymharu â 22% yn Lloegr, 20% yn yr Alban, 16% yng Ngogledd Iwerddon, a dim ond 10% yng Ngweriniaeth Iwerddon, gyda llaw. 

Pan fydd y gwaith angenrheidiol wedi’i wneud, bydd y ty ar agor i’r cyhoedd drwy system archebu er mwyn osgoi gorlenwi’r lle.