Y Gweinidog yn gofyn i Benseiri gyfrannu at y Bil Treftadaeth

Dydd Llun 17 Rhagfyr 2012

Y Gweinidog yn gofyn i Benseiri gyfrannu at y Bil Treftadaeth

Y Gweinidog yn gofyn i Benseiri gyfrannu at y Bil Treftadaeth

Heddiw, gofynnodd Huw Lewis, y Gweinidog Tai, Adfywio a Threftadaeth, i benseiri ac i bobl eraill sy’n gysylltiedig ag adeiladau traddodiadol yng Nghymru helpu i ddiogelu treftadaeth Cymru drwy gyfrannu at fersiwn ddrafft o’r Bil Treftadaeth i Gymru, a gaiff ei gyflwyno yn 2014.  

Roedd y Gweinidog yn annerch cynhadledd Cymdeithas Frenhinol y Penseiri yng Nghymru, a oedd yn canolbwyntio eleni ar y thema ‘Cynnal ein Treftadaeth’. Dywedodd wrth y cynadleddwyr fod gwarchod adeiladau traddodiadol, gan sicrhau ar yr un pryd eu bod yn addas ar gyfer bywyd yn y byd modern, yn allweddol er mwyn gwneud y gorau o adeiladau traddodiadol Cymru.  

Yr hyn a olygir wrth adeiladau traddodiadol yw’r rheini a gafodd eu hadeiladu cyn 1919, ac mae 34% o holl stoc adeiladau Cymru yn y categori hwn – y gyfran uchaf yn y DU. Mae hyn yn cynnwys adeiladau rhestredig ac adeiladu sydd heb eu rhestru.

Dywedodd y Gweinidog: 'Mae’n treftadaeth i’w gweld o’n hamgylch ym mhob man yng Nghymru ac mae’n dod â manteision economaidd pwysig, gan gyfrannu at dwristiaeth, hwyluso gweithgarwch economaidd a darparu nifer mawr iawn o gartrefi. Mae’n bwysig am sawl rheswm; mae’n gyfoethog ac yn amrywiol; mae’n rhan o’n hanes a’n diwylliant, ac mae’n rhoi hunaniaeth unigryw ac ymdeimlad o gymuned i ni, yn ogystal â darparu mannau deniadol a diddorol i bobl fyw, gweithio a chwarae ynddyn nhw.

'Gan fod gennym gyfran mor uchel o adeiladau traddodiadol, mae’n hanfodol bod gennym ddigon o grefftwyr sydd â’r arbenigedd priodol, a rhaid hefyd wrth ddealltwriaeth ymhlith penseiri a phobl eraill sy’n dadansoddi adeiladau traddodiadol ac yn cynnal arolygon arnyn nhw. Heb yr arbenigedd a’r ddealltwriaeth honno, ni fydd dyfodol treftadaeth adeiledig Cymru mewn dwylo diogel. Gallai peidio ag ymdrin yn briodol â’r adnodd gwerthfawr hwn arwain at oblygiadau enfawr i’n treftadaeth a’n heconomi, felly mae’n rhaid i sgiliau adeiladu a chrefftwaith traddodiadol fod yn rhan bwysig o’n hagenda.

'Dyna pam rydyn ni’n mynd ati i baratoi Bil Treftadaeth a fydd yn rhoi cyfle gwirioneddol i ni ddatblygu cyfres o gamau gweithredu a fydd yn addas ar gyfer ein treftadaeth adeiledig yn y byd sydd ohoni heddiw. Rydyn ni wedi dechrau edrych ar y systemau a’r arferion a ddefnyddir ar hyn o bryd i warchod a rheoli pob rhan o’r amgylchedd hanesyddol, gyda golwg ar greu atebion a fydd yn cael eu teilwra’n arbennig i anghenion ac amgylchiadau Cymru. Bydd arbenigedd penseiri yn rhan hanfodol o’r broses hon a bydd eich syniadau chi’n bwysig wrth i ni fynd ati i bennu cyfeiriad y gwaith a gaiff ei wneud yn y dyfodol i warchod ein treftadaeth adeiledig.'

Yn ystod y gynhadledd, aeth y Gweinidog ati hefyd i gyflwyno gwobr am gystadleuaeth Ailddyfeisio’r Tŷ Teras. Cystadleuaeth oedd hon lle gofynnwyd am gynigion a oedd yn ystyried sut i sicrhau cydbwysedd rhwng treftadaeth bensaernïol Cymru a’r angen i greu cartrefi ynni isel. Bydd RCT Homes yn cydweithio â’r penseiri buddugol i ddatblygu’r cynllun, ac os bydd yn un hyfyw, bydd y sefydliad hwnnw’n mynd ati i godi’r adeilad a ddylunnir er mwyn cynnal astudiaeth dreialu ar un o’r lleiniau adeiladu sydd ganddynt eisoes.