Cadw i gefnogi cyfleoedd mewn archaeoleg gymunedol ledled Cymru

Dydd Mercher 24 Gorffennaf 2013

Mae Cymru’n dathlu ei threftadaeth gyfoethog yr wythnos hon yn ystod yr Ŵyl Archaeoleg sy’n cael ei chynnal ledled y Deyrnas Unedig, ac fel rhan o ddathlu’r ŵyl mae Cadw, sef gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru, yn dadlennu ei Fframwaith Archaeoleg Gymunedol. Bydd y fframwaith, sydd i’w lansio gan y Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, John Griffiths, yng Nghastell Coch ddydd Mercher 24 Gorffennaf, yn agor cyfleoedd cyffrous mewn archaeoleg gymunedol ledled Cymru.

Plant Ysgol Gynradd Llanddewi yn darganfod archaeoleg fel rhan o Brosiect Cymunedol Llanmelin

Plant Ysgol Gynradd Llanddewi

Mae’r fframwaith newydd yn rhan o Strategaeth Amgylchedd Hanesyddol Cymru ac mae’n ceisio cynnig mwy o gyfleoedd mewn archaeoleg drwy annog pobl i gymryd rhan mewn prosiectau cadwraeth, gan wneud ymchwil newydd a chyfrannu at wybodaeth am y gorffennol. Bydd yn hwb i ddysgu gweithredol mewn cymunedau, gan annog pobl i ystyried treftadaeth y Cymry wrth ddatblygu sgiliau newydd.

Dywedodd John Griffiths, y Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon: 'Mae gan archaeoleg y potensial i helpu cymunedau ledled Cymru, gan gynnig ymdeimlad o berthyn drwy gysylltu’r gorffennol â’r presennol a chreu ymdeimlad o le, treftadaeth gyffredin a hunaniaeth.  

'Mae yna fudiadau a chynlluniau gwych sydd eisoes ar gael ac sy’n helpu pobl i gymryd rhan mewn prosiectau archaeolegol, gan gynnwys y pedair ymddiriedolaeth archaeolegol yng Nghymru sy’n ymdrin â Chymru gyfan ers y 1970au, cymdeithasau a chlybiau archaeolegol ffyniannus ac adrannau archaeoleg yn y prifysgolion yng Nghymru. Yn y blynyddoedd diwethaf mae rhaglen Cronfa Dreftadaeth y Loteri ‘Sgiliau ar gyfer y Dyfodol’ wedi helpu i gynnal bwrsariaethau mewn archaeoleg gymunedol mewn nifer o sefydliadau treftadaeth yng Nghymru.

'Drwy ein Fframwaith Archaeoleg Gymunedol newydd, byddwn yn parhau i gydweithio’n agos â’n partneriaid i feithrin arbenigedd a datblygu rhaglenni a fydd yn defnyddio natur amrywiol archaeoleg i gynnig addysg effeithiol a sgiliau trosglwyddadwy ac i roi cyfle i bawb wneud gwir gyfraniad at ddarganfod a rhannu storïau ein gorffennol.

'Mae’n addas ein bod yn lansio’r fframwaith yn ystod yr Ŵyl Archaeoleg, ac yng Nghastell Coch ochr yn ochr ag un o ddigwyddiadau’r ŵyl sy’n agor y profiad archaeolegol i ymwelwyr.'

Bydd cynrychiolwyr o’r sefydliadau sy’n  bartneriaid i Cadw yn bresennol yn y lansiad, gan gynnwys Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, y pedair Ymddiriedolaeth Archaeolegol yng Nghymru, Cyngor Archaeoleg Prydain ac Amgueddfa Cymru. Bydd y lansiad yn digwydd i gyd-fynd ag un o ddigwyddiadau’r Ŵyl Archaeoleg ‘Cloddio Castell Coch Canoloesol: Cyrch Fictoraidd, sy’n cael ei gynnal yn y castell rhwng 22 a 24 Gorffennaf.

Mae’r Ŵyl Archaeoleg yn cael ei chydlynu gan Gyngor Archaeoleg Prydain ac mae’n cael ei chynnal dros bythefnos ar ddiwedd mis Gorffennaf bob blwyddyn. Mae’n cynnig cyfleoedd i aelodau’r cyhoedd gael profiad uniongyrchol o archaeoleg.  

Mae digwyddiadau eraill yr Ŵyl Archaeoleg  yng Nghymru yn cynnwys:

  • Digwyddiadau Celf a Chrefft Treftadaeth - ar saith o safleoedd Cadw rhwng 22 Gorffennaf a 26 Gorffennaf gyda gweithdai hanes ymarferol ac arddangosfeydd. Gwahoddi r teuluoedd i ddysgu am eu treftadaeth a rhoi cynnig ar grefft hynafol, neu ddysgu gan arbenigwyr hanes.
  • Diwrnod Dirgelwch Canoloesol Castell Caerffili – 25 Gorffennaf 10:30am – 4.00pm. Gall teuluoedd fwynhau diwrnod o roi cynnig ar gelf, crefft a sgiliau traddodiadol, teithiau ac anerchiadau, gyda’r dewis o gael cinio bwffe canoloesol.
  • Y Fyddin a’r 40au yn Llys yr Esgob yn Llandyfái - 27 a 28 Gorffennaf 10:30am - 4.00pm.Camwch yn ôl mewn amser a dewch i gwrdd â GIs Americanaidd a Byddin Dir y Merched. Darganfyddwch gyfnod gwahanol yn hanes Llys yr Esgob sy'n dyddio o'r Oesoedd Canol, pan oedd yn gartref i filwyr Americanaidd yn y cyfnod cyn glaniadau Normandi.

I gael manylion rhagor o ddigwyddiadau yng Nghymru, ewch i www.archaeologyfestival.org.uk