Cartref awdures enwog i ddod dan ofal Cadw

Dydd Iau 13 Mehefin 2013

Mae Cae'r Gors, lle roedd Kate Roberts, yr awdures enwog, yn byw fel plentyn, yn mynd i ddod dan ofal Cadw i’w warchod ar ran y genedl.

Cartref awdures enwog i ddod dan ofal Cadw

Cartref awdures enwog i ddod dan ofal Cadw

Er mwyn coffáu’r achlysur, bydd John Griffiths, y Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, yn ymweld â Chae'r Gors er mwyn gweld yr eiddo a chwrdd ag aelodau o Ymddiriedolaeth Cae'r Gors.

Bellach, bydd y tyddyn yn Rhosgadfan ger Caernarfon, a godwyd yn y 19eg ganrif, bwthyn chwarelwr sydd wedi’i restru’n Radd II ym Mharc Cenedlaethol Eryri, yn rhan o ystâd Cadw.

Gan gydweithio â’r Ymddiriedolaeth, bydd Cadw yn cynnal digwyddiadau a gweithgareddau ar y safle a fydd yn annog pobl i ymweld â’r lle roedd Kate Roberts yn byw fel plentyn ac a fydd yn eu helpu i werthfawrogi ei gwaith.

Cyn ei ymweliad, dywedodd John Griffiths: “Mae pwysigrwydd llenyddiaeth Kate Roberts i bobl Cymru yn cael ei gydnabod ledled y wlad ac yn rhyngwladol.

'Bydd Cae’r Gors yn elwa o ymuno â chasgliad Cadw o safleoedd treftadaeth eiconig a bydd yn parhau i gynnig ei brofiad unigryw ei hun i ymwelwyr.

'Bydd Cadw yn gweithio’n agos gydag Ymddiriedolaeth Cae’r Gors i ddatblygu’r safle yn atyniad treftadaeth cynaliadwy i ymwelwyr ac yn lle i ddysgu am lenyddiaeth Cymru a’i dathlu.'

O ymgymryd â’r tyddyn chwarelwyr llechi sy’n nodweddiadol o’r Gogledd-orllewin, nifer yr eiddo sydd dan ofal Cadw, bellach, yw 129.

Mae’r tŷ, lle bu Kate Roberts yn byw rhwng 1895 ac o leiaf 1910, eisoes ar agor i’r cyhoedd. Mae’r Ymddiriedolaeth wedi defnyddio’r ganolfan ymwelwyr gyfagos i roi teithiau addysgol i ysgolion a cholegau, gan ganolbwyntio ar Kate Roberts ac ar fywyd a diwylliant y cymunedau chwareli llechi oddi amgylch.

Mae Kate Roberts yn ffigwr pwysig yn hanes diwylliant Cymru. Efallai taw ei llyfr straeon byrion mwyaf llwyddiannus yw 'Te yn y Grug' ('Tea in the heather') – cyfres o straeon am blant.

Yn ogystal â straeon byrion, ysgrifennodd Roberts nofelau hefyd. Efallai taw’r enwocaf yw 'Traed mewn Cyffion' ('Feet in chains') a oedd yn portreadu bywyd caled teulu o chwarelwyr llechi.