Yn falch o galch!

Dydd Gwener 03 Mai 2013

Yn falch o galch

Yn falch o galch

Calch yw aur gwyn Cymru! Fe drawsffurfiodd y tirwedd ffermio, ein helpu i adeiladu ein cartrefi, ac fe'i defnyddiwyd mewn sawl ffordd gan ddiwydiannau. Yn anaml y cofir am y rhan y mae calch wedi ei chwarae yn hanes Cymru, ond roedd defnyddio calch yn rhan o fywyd bob dydd y Cymry am ganrifoedd.

Byddai ffermwyr yn teithio am sawl diwrnod i'r chwareli ar y Mynydd Du rhwng Llangadog a Brynaman i gasglu llond certi o galch i wella tir eu ffermydd.  Cymerwyd cryn falchder a gofal wrth baratoi'r certi a'r ceffylau ar gyfer y daith.  Roedd gofyn bod yn gyflym i leihau costau'r tollau a godwyd yn y tollbyrth am ddefnyddio'r lonydd roedd yr ymddiriedolaethau'n eu trwsio. Dicter tuag at y tollau a godwyd am gludo calch oedd un o'r achosion dros Derfysgoedd enwog Beca. Heddiw, mae galw mawr am galch unwaith eto fel deunydd adeiladu traddodiadol ac ecogyfeillgar.

Mae modd dod i wybod llawer iawn mwy am orffennol, presennol a dyfodol calch yn 'Niwrnod Darganfod Treftadaeth' CALCH, a gynhelir yn Llangadog Green ddydd Llun 27 Mai (Gŵyl y Banc).

Trefnir y digwyddiad gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed, ac mae'n cyd-daro â g?yl Geoparc y Fforest Fawr.  Bydd arbenigwyr wrth law gydag arddangosfeydd ac arddangosiadau o sut mae calch yn cael ei gynhyrchu a'i ddefnyddio. Darperir sgyrsiau ar hanes a daeareg calch, adrodd storïau a gweithgareddau ymarferol ar gyfer yr holl deulu. Yn ogystal, bydd teithiau o gwmpas Chwareli'r Mynydd Du.

Nid oes angen talu i ddod i'r digwyddiad, a fydd yn cael ei gynnal rhwng 10.00am a 4.00pm, ac mae croeso i bawb yno!

Am ragor o wybodaeth ynghylch Diwrnod Darganfod Treftadaeth Calch, cysylltwch â Menna Bell yn Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed (01558 825997).

Am ragor o wybodaeth ynghylch prosiect CALCH, ewch i www.calch.org

Mae CALCH yn brosiect partneriaeth ac yn un o 24 cynllun sydd wedi elwa ar Brosiect Twristiaeth Treftadaeth Cadw, sy'n werth £19 miliwn ac a gyllidir gan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru.  Caiff CALCH ei gyllido hefyd gan Gronfa'r Ardoll Agregau ar gyfer Cymru, Cronfa Datblygu Cynaliadwy Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog ac Ymddiriedolaeth Bannau Brycheiniog.