Y Cofio yn y Castell

Dydd Mawrth 03 Tachwedd 2015

Bydd yr ysgrifen ar y mur fis nesaf wrth i un o gatrodau Cymru arddangos enwau’r milwyr fu farw yn y Rhyfel Mawr.

Llun o Castell Caernarfon

Castell Caernarfon

Bydd enwau bron i 11,000 o ddynion a gollodd eu bywydau yn cael eu huwchdaflunio ar furiau Castell Caernarfon ar Ddydd y Cadoediad – 11 Tachwedd – ynghyd â lluniau ambell un.
Bydd yr uwchdafluniad yn dechrau gyda chân addas iawn - “Bring Him Home” wedi’i chanu gan Alfie Boe – trwy garedigrwydd cyfansoddwyr y sioe gerdd “Les Miserables”.

Prosiect ‘Bring Them Home’ yw’r diweddaraf sydd wedi’i drefnu gan Amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig i ddangos maint y golled enbyd a ddioddefodd un gatrawd yn unig yn ystod Rhyfel Mawr 1914-18.

Yn ogystal ag arddangos enwau’r meirwon ar furiau’r castell, sy’n gartref i amgueddfa’r gatrawd, mae’r trefnwyr yn gobeithio y bydd y cyfan yn sbarduno teuluoedd i anfon ffotograffau o aelodau’r teulu fu farw yn y rhyfel.

“Mae enwau’r rhai fu farw wedi’u naddu am byth ar gofebion rhyfel yn nhrefi a phentrefi’r wlad, ond credwn y bydd y digwyddiad hwn yn helpu i ddod â’r holl fechgyn hynny ynghyd er mwyn dangos y canlyniad erchyll ar un gatrawd yn unig" meddai Shirley Williams, Rheolwr Datblygu’r Amgueddfa.

"Mae’n arbennig o ingol oherwydd cyn hir, byddwn yn cofio rhai o frwydrau mawr y rhyfel – fel Coedwig Mametz a’r Somme, lle lladdwyd cymaint o filwyr y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig.
"Hefyd, rydym yn gobeithio y bydd y prosiect hwn yn ychwanegu at y casgliad o ffotograffau sydd gennym o’r milwyr fu farw – ffotograffau yr ydym yn eu harddangos yn ystod canmlwyddiant marwolaeth pob un. Ar hyn o bryd, mae gennym luniau o tua 1 o bob 8 o’r rhai na ddychwelodd adref.

“Byddem wrth ein boddau yn cael lluniau’r holl fechgyn a dynion hyn gyda’i gilydd eto os oes modd - ac efallai taflunio eu hwynebau ar furiau castell Caernarfon yn 2018 i nodi diwedd y Rhyfel".
Dylai unrhyw un sydd â ffotograffau ddod â nhw i’r Amgueddfa yng Nghastell Caernarfon neu eu hanfon drwy e-bosti'r Amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig lle gallwn eu sganio, gwneud copïau neu gadw’r lluniau gwreiddiol yn ddiogel ar gof a chadw.

Mae prosiect Bring Them Home ymhlith y llu o ddigwyddiadau, arddangosfeydd a gweithgareddau sy’n cael eu trefnu gan yr Amgueddfa i gofio canmlwyddiant y Rhyfel Mawr.
Mae’r cyfan yn bosib diolch i nawdd gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri. Meddai Richard Bellamy, Pennaeth Cronfa Dreftadaeth y Loteri yng Nghymru, “Mae canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf yn gyfle pwysig i ni i gyd oedi a myfyrio ar aberth pawb a fu’n rhan o’r frwydr.  

Mae cofebion rhyfel yn ein hatgoffa ni o’r aberth eithaf ac rwy’n falch fod arian y loteri’n cael ei ddefnyddio i helpu pobl i ddysgu a deall mwy am filwyr a’u straeon mewn ffordd newydd a gwahanol.