Arddangosfa Deithiol – Prydain Oddi Fry: Cymru

Dydd Mawrth 14 Gorffennaf 2015

Prydain oddi Fry: Cymru yw arddangosfa deithiol y Comisiwn Brenhinol o ffotograffau hanesyddol hynaf a mwyaf diddorol Aerofilms o Gymru.

  • Llun o Gaernarfon yn dangos y castell, y porthladd a’r dref, c.1934. Mae cynllun strydoedd y fwrdeistref ganoloesol i’w weld yn glir. © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

    Llun o Gaernarfon yn dangos y castell, y porthladd a’r dref, c.1934. Mae cynllun strydoedd y fwrdeistref ganoloesol i’w weld yn glir. © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

  • Adeiladwaith mawreddog yw Castell Harlech a godwyd ar safle creigiog yn edrych dros y môr. Roedd yn un o gyfres o gestyll a sefydlwyd yng ngogledd Cymru gan Edward I ym 1282. © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

    Adeiladwaith mawreddog yw Castell Harlech a godwyd ar safle creigiog yn edrych dros y môr. Roedd yn un o gyfres o gestyll a sefydlwyd yng ngogledd Cymru gan Edward I ym 1282. © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

  • Llun o dyrau rhamantus Castell Coch, a gynlluniwyd gan William Burges c.1875 ac sy’n cael ei ddisgrifio’n aml fel castell ‘stori tylwyth teg’ (1947). © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

    Llun o dyrau rhamantus Castell Coch, a gynlluniwyd gan William Burges c.1875 ac sy’n cael ei ddisgrifio’n aml fel castell ‘stori tylwyth teg’ (1947). © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

  • Agoslun anarferol a thrawiadol o Gastell Conwy yn ystod ymweliad Tywysog Cymru (y Brenin Edward VIII wedyn) fel rhan o’i daith drwy ogledd Cymru ym 1923. © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

    Agoslun anarferol a thrawiadol o Gastell Conwy yn ystod ymweliad Tywysog Cymru (y Brenin Edward VIII wedyn) fel rhan o’i daith drwy ogledd Cymru ym 1923. © Hawlfraint y Goron CBHC. Casgliad Aerofilms

Archif unigryw o filiwn o awyrluniau’n dyddio o 1919 hyd 2006 yw Casgliad Aerofilms. Cafodd y casgliad ei brynu i’r cyhoedd yn 2007 gan English Heritage, Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru a Chomisiwn Brenhinol Henebion yr Alban, gyda chymorth ariannol Cronfa Dreftadaeth y Loteri.

Ceir ffotograffau o bob rhan o Gymru yn yr arddangosfa, a gobeithir y bydd y delweddau anghyfarwydd hyn o leoedd cyfarwydd yn annog cynulleidfaoedd i feddwl am ystyr ac effaith newid, lle a chof. Mae’r arddangosfa’n cynnwys delweddau o gestyll eiconig, dinasoedd sy’n prysur dyfu a threfi llawn bwrlwm, digwyddiadau cenedlaethol, a lleoliadau chwaraeon enwog. Mae’r lluniau o gestyll Conwy a Harlech, sydd bellach yng ngofal Cadw ac yn rhan o safle Treftadaeth Byd, yn arbennig o ddiddorol.

Rhai achlysuron unigryw a gofnodwyd yng Nghymru gan Aerofilms yw: y seremoni a gynhaliwyd ger cofgolofn rhyfel y Senotaff yn Llandudno yn ystod ymweliad Tywysog Cymru ym mis Tachwedd 1923; llong ryfel o’r Rhyfel Byd Cyntaf wedi’i hangori ym Medd y Cawr, Llansawel, ym mis Mai 1921; a llonyddwch iasol Glofa Gresffordd fis ar ôl trychineb 22 Medi 1934 pan laddwyd 266 o lowyr gan ffrwydrad enfawr a’r tân a’i dilynodd.

Hefyd, ceir yn yr arddangosfa nifer o luniau o ddigwyddiadau hanesyddol yn yr Alban a Lloegr, gan gynnwys: Gêm Gwpan yr FA yn Stadiwm Wembley ym 1935; y llifogydd yn Jaywick Sands, Essex, ym mis Chwefror 1953 – atgof dwys o storm fawr 1953;  a’r Queen Mary yn Iard Longau John Brown, Glannau Clud, prif long White Star Line cwmni Cunard sydd wedi’i hangori’n barhaol bellach yn Long Beach, California. Yn wir, bydd yno rywbeth i bawb!

I’w chynnal yn:
• Castell Coch, Hydref – Rhagfyr 2015
• Llys a Chastell Tre-tŵr, Ionawr – Mawrth 2016
• Plas Mawr, Ebrill – Mehefin 2016
• Caernarfon, Gorffennaf – Medi 2016
• Harlech, Hydref – Rhagfyr 2016

I gael mwy o wybodaeth a lluniau, cysylltwch â'r Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru.