Cymuned Caernarfon yn dathlu lansio Canolfan Ymwelwyr newydd Segontium

Dydd Iau 01 Mai 2014

  • Cellan Harston wrth fynedfa canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

    Cellan Harston wrth fynedfa canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

  • John Griffiths AC, Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, a 'milwyr Rhufeinig' ar achlysur agor canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

    John Griffiths AC, Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, a 'milwyr Rhufeinig' ar achlysur agor canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

  • Dangosodd Seren Evans-Charrington, o'r cwmni Bubbling Stove, ei dawn coginio mewn arddangosiad yn y digwyddiad agoriadol.

    Dangosodd Seren Evans-Charrington, o'r cwmni Bubbling Stove, ei dawn coginio mewn arddangosiad yn y digwyddiad agoriadol.

  • John Griffiths AC, Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, ar achlysur agor canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

    John Griffiths AC, Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, ar achlysur agor canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

  • Ed Greenhalgh wrth fynedfa canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

    Ed Greenhalgh wrth fynedfa canolfan newydd i ymwelwyr Caer Rufeinig Segontium.

Daeth aelodau o’r gymuned leol yng Nghaernarfon ynghyd heddiw (dydd Iau 1 Mai) yng Nghaer Rufeinig Segontium i ddathlu lansio canolfan ymwelwyr a chymunedol newydd sydd wedi cael ei datblygu gan Cadw, Gwasanaeth Amgylchedd Hanesyddol Llywodraeth Cymru, ar ôl tair blynedd o waith cynllunio ac adeiladu.

Y gobaith yw y bydd y ganolfan, a fydd yn gartref i arddangosfeydd a gwybodaeth i ymwelwyr ynghylch Segontium - un o safleoedd archaeolegol Rhufeinig pwysicaf Cymru - yn dod yn ganolfan ar gyfer archaeoleg yn yr ardal ac yn ganolbwynt ar gyfer gweithgareddau a digwyddiadau cymunedol.  

Yn benllanw partneriaeth fawr rhwng Cadw, Cymunedau yn Gyntaf a grwpiau cymunedol lleol, mae’r prosiect yn dod wrth i’r Farwnes Andrews OBE nodi ei chanfyddiadau mewn adroddiad ar bŵer diwylliant wrth hybu cyfiawnder cymdeithasol yng Nghymru. Mae’r ganolfan newydd yn ofod hyblyg a fydd yn gallu dal 100 o bobl, gyda’r bwriad o wella’r cyfleoedd cymdeithasol ar gyfer y gymuned gyfagos.  

Bydd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd yn defnyddio’r ganolfan i arddangos eu canfyddiadau o waith cloddio diweddar yn Llanbeblig sydd gerllaw a’r tu hwnt. Mae calendr o ddigwyddiadau hefyd ar y gweill ar gyfer y ganolfan, gan gynnwys Goresgyniad y Rhufeiniad ar 19-20 Gorffennaf, fel rhan o Ŵyl Archaeoleg Prydain, gyda gladiatoriaid, gwersi coginio Rhufeinig, cloddio dirgel a saethu â bwa. Bob dydd Mercher bydd y ganolfan yn cynnal sesiwn Cwrdd â’r Archaeolegydd.

Mae’r gwaith dehongli wedi cael ei gynllunio mewn tri cham a bydd yn dangos sut byddai bywyd wedi bod i’r rheini a oedd yn aros yn y gaer, gyda replicâu ar thema, cloddio bach rhyngweithiol i blant a’r cyfle i drin crochenwaith Rhufeinig a ganfuwyd pan fu Mortimer Wheeler yn cloddio'r safle yn ystod y 1920au.

Mae’r Cynghorydd Anita Kirk wedi bod yn gweithio gyda Cadw i ddatblygu’r Ganolfan newydd, dywedodd: “Mae hwn yn gyfleuster ymarferol grêt sydd wedi cael ei ddatblygu gan feddwl am anghenion penodol y gymuned hon.

“Mae’r prosiect wedi creu cysylltiadau cryfach o lawer gyda’r gymuned leol, wedi gwella’r ymwybyddiaeth o Segontium a’i bwysigrwydd hanesyddol a hefyd wedi’i wneud yn berthnasol i fywydau’r bobl sy’n byw o amgylch y safle.”

Dywedodd John Griffiths, y Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, a agorodd y Ganolfan yn swyddogol heddiw: “Mae hwn yn gyfleuster newydd gwych yng Nghaernarfon a hoffwn ddiolch i bawb yn y gymuned leol am gefnogi ei ddatblygiad.

“Bydd y ganolfan newydd hon yn codi ymwybyddiaeth o Hanes Rhufeinig Cymru ac yn ganolfan addysgiadol ar gyfer pob agwedd ar dreftadaeth ac archaeoleg gyfoethog gogledd orllewin Cymru. Bydd yn denu ymwelwyr a thrigolion lleol fel ei gilydd ac mae’n cefnogi nodau’r Llywodraeth sef mynd i’r afael â thlodi drwy dreftadaeth a diwylliant ac angori diwylliant mewn cymunedau.”

Disgyblion blwyddyn 4 o’r ysgol gynradd leol, Ysgol yr Hendre, oedd rhai o aelodau cyntaf y gymuned i fwynhau’r ganolfan newydd drwy gymryd rhan mewn bore o wneud crochenwaith Rhufeinig traddodiadol.

Dywedodd Pennaeth Ysgol yr Hendre, Arwel Wyn Jones, ynghylch y cyfleusterau newydd: "Bydd y ganolfan newydd i ymwelwyr yn ofod gwerthfawr i’r ysgol fwynhau nifer o ddigwyddiadau a rhaglenni addysgol. Mae’n lle grêt i’n disgyblion gael y cyfle i ddysgu mwy ynghylch pam mae Segontium yn rhan mor bwysig o’n hanes lleol a bydd gweithgareddau fel gwneud crochenwaith drwy ddefnyddio technegau Rhufeinig traddodiadol yn helpu i ddod â hanes y safle yn fyw.”

Ochr yn ochr â datblygu’r ganolfan, mae Cadw yn cynnal prosiect arloesol sy’n darparu hyfforddiant tywyswyr teithiau i bobl ifanc leol mewn partneriaeth â Chymdeithas Tywyswyr Teithiau Gogledd Cymru.

Roedd dau weithdy pedwar diwrnod yn Segontium a Chae’r Gors gerllaw wedi denu 30 o bobl ifanc rhwng 16 a 25 oed. Roedd y sesiynau’n rhoi'r cyfle i bobl ifanc ddatblygu sgiliau cyfathrebu a gwella eu gwybodaeth hanesyddol o’r ardal, gyda’r nod o arfogi’r hyfforddeion â’r sgiliau sydd eu hangen i allu tywys pobl o amgylch y safleoedd.

5 o bethau doeddech chi ddim yn eu gwybod am Segontium:  
• Wrth edrych ar Segontium o’r awyr mae modd gweld ei fod wedi’i osod allan ar siâp ‘cerdyn chwarae’ sy’n nodweddiadol o gaerau Rhufeinig.
• Roedd llywodraethwr Britannia, Gnaeus Julius Agricola, wedi cwblhau concwest y Rhufeiniad o Gymru drwy drechu’r Ordofigiaid a chipio Mona (Ynys Môn) yn AD 77: mae modd dyddio’r safle hwn i’r flwyddyn honno.
• Mae arysgrif o AD200 a ganfuwyd yn y safle yn dangos yr union warchodlu a oedd yno yn ystod y 3edd ganrif. Dyma oedd y Cohort Cyntaf o Sunici, 500 ohonynt, a ddaeth o'r Almaen yn wreiddiol.
• Mae cerfwedd a ganfuwyd yn Segontium yn dangos Mawrth, y Duw Rhyfel. Roedd y Rhufeiniad yn addoli nifer o dduwiau.
• Ymhell ar ôl i’r llengoedd adael am y tro olaf, daeth Segontium yn rhan o chwedloniaeth Cymru fel Caer Aber Seint a chaiff ei enwi ym mreuddwyd Macsen Wledig a chwedlau cynnar y Mabinogion.