Arddangosfa ryngwladol ar Gadoediad y Nadolig yn dod i Gastell Caernarfon

Dydd Iau 26 Tachwedd 2015

Bydd y Safle Treftadaeth Byd yn cofio ychydig ddyddiau o dangnefedd yn ystod un o’r rhyfeloedd mwyaf gwaedlyd yn hanes y byd, yr wythnos nesaf.

Llun o arddangosfa ryngwladol ar Gadoediad y Nadolig

Arddangosfa ryngwladol ar Gadoediad y Nadolig

Bydd arddangosfa Cadoediad y Nadolig yng Nghastell Caernarfon yn canolbwyntio ar ddigwyddiadau Nadolig 1914 a 1915, pan roddodd milwyr Prydain a’r Almaen eu harfau o’r neilltu – a chyfnewid rhoddion a chyfarchion yr ŵyl.

Byddwn hefyd yn gwahodd plant ysgol lleol i ail-greu un o straeon oesol y rhyfel – gêm bêl-droed rhwng y gelynion gwaethaf.

Mae lluniau a dogfennau o gadoediadau’r Nadolig wedi’u casglu ynghyd gyda chymorth sefydliadau o’r Almaen, Ffrainc a Gwlad Belg. Byddant i’w gweld yn y castell rhwng 1 Rhagfyr a 28 Chwefror.

"Mae’r straeon am gyfeillgarwch rhwng gelynion wedi’u cynnwys mewn ffilmiau a hysbysebion teledu Nadolig – ac rydym yn falch o gyflwyno’r arwyddion prin hynny o gyfeillgarwch ac ewyllys da" meddai Shirley Williams, Rheolwr Datblygu Amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig. “Byddwn yn gwahodd ysgolion i ddod draw, gwisgo yn lifrai’r Rhyfel Mawr a chicio pêl-droed ledr hen ffasiwn fel rhan o’u hymweliad addysgol.”

“Mae’n enghraifft brin o ddigwyddiad coffa’r Rhyfel Byd Cyntaf sydd hefyd yn gyfle i ddathlu ac adlewyrchu trugaredd y ddynoliaeth,” meddai’r Cadfridog Jonathon Riley, Cadeirydd Ymddiriedolaeth Amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig.

Crëwyd yr arddangosfa gan Amgueddfa’r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig mewn cydweithrediad â Llywodraeth Cymru; Arbeitskreis Sächsische Militärgeschichte (Amgueddfa’r Fyddin Sacsonaidd), Dresden; Ymddiriedolaeth Amgueddfa Castell Bodelwyddan; Commune d’Armentières a Commune de Frelinghien (Ffraibc); a Commune Comines-Warneton (Gwlad Belg).

Mae’n gyfle i nodi un o’r achlysuron pwysig hynny yn hanes Cymru ac Ewrop. Bydd modd i ymwelwyr ddarllen am y Cadoediad yn ogystal â gweld arteffactau o’r cyfnod.

Yn ystod cyfnod y Nadolig 1914 ac 1915, bu cadoediad digymell yma ac acw ar hyd Ffrynt y Gorllewin yn Ewrop. Un o’r rhai cyntaf a gofnodwyd oedd yn Ploegsteert, Comines-Warneton ac Ieper, Fflandrys ym 1914, ynghyd â lleoliadau amlwg eraill gan gynnwys Frelinghien, Ffrainc.

Mewn rhai achosion, fe barodd y cadoediadau hyn am sawl diwrnod gan roi cyfle i’r lluoedd ofalu am y clwyfedigion a chario cyrff o dir neb. Aeth milwyr o’r ddwy ochr ati i addurno’r ffosydd â chanhwyllau a choed Nadolig; canu carolau a chyfnewid anrhegion. Er mai dim ond egwyl dros dro o’r lladd a’r tywallt gwaed oedd y cadoediadau hyn, mae’r digwyddiadau wedi taro tant ar draws y degawdau ac wedi’u cofnodi mewn diwylliant poblogaidd.

Bydd yr arddangosfa yng Nghaernarfon o 1 Rhagfyr 2015 tan 29 Chwefror 2016.