Y Dirprwy Weinidog yn dweud mai dyma’r tro cyntaf i’r llywodraeth gyflwyno cynlluniau penodol i Gymru ar gyfer diogelu ein gorffennol

Dydd Mawrth 20 Ionawr 2015

Ken Skates AM, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a ThwristiaethKen Skates AM, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth

Ken Skates AM, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth

Heddiw, bu’r Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth, Ken Skates, yn amlinellu ei gynlluniau i gyflwyno, am y tro cyntaf, ddeddfwriaeth benodol i Gymru ar gyfer diogelu ein hamgylchedd hanesyddol. Nod y ddeddfwriaeth yw ei gwneud yn haws cymryd gofal o’r amgylchedd hwnnw a’i ddiogelu. Bu’r Dirprwy Weinidog hefyd yn sôn am rai o’r dulliau cyffrous ac arloesol a ddefnyddir eisoes i wneud hyn.

Bydd y Bil Treftadaeth yn cael ei gyflwyno gerbron y Cynulliad y gwanwyn hwn, gyda’r bwriad o sicrhau dulliau gwell o ddiogelu henebion rhestredig. Bydd yn rhoi pwerau i Lywodraeth Cymru allu atal gwaith niweidiol, a chymryd camau effeithiol os bydd heneb wedi ei difrodi neu ei distrywio.

Wrth siarad yn y Senedd, dywedodd y Dirprwy Weinidog fod y cynigion ar gyfer y Bil wedi eu llunio mewn ymateb i ymgynghoriad cyhoeddus ac eang, ac y byddent yn sicrhau bod yr amgylchedd hanesyddol yn cael ei reoli mewn modd mwy tryloyw ac atebol. Byddai hynny’n annog pobl i’w werthfawrogi a dysgu ohono am genedlaethau i ddod.

Dywedodd y Dirprwy Weinidog:

'Os ydy’r amgylchedd hanesyddol yn mynd i barhau i ddod â llu o fanteision i Gymru, mae’n hollbwysig ein bod yn ei ddiogelu ymhell i’r dyfodol. Bydd y Bil hwn, y cyntaf o’i fath sy’n benodol i Gymru, yn sicrhau bod pawb sy’n helpu i ofalu am ein treftadaeth – gan gynnwys Llywodraeth Cymru, yr awdurdodau cynllunio lleol, y miloedd o bobl sy’n berchen ar leoedd hanesyddol, neu sy’n gweithio neu’n byw ynddynt – yn gallu gofalu am y pethau hynny sy’n rhoi i Gymru ei hynodrwydd.

'Mae’r ffaith mai dim ond un erlyniad llwyddiannus am ddifrod anghyfreithiol i heneb a gafwyd yng Nghymru yn ystod y 25 mlynedd diwethaf, er gwaethaf nifer o achosion difrifol, yn dangos bod hwn yn faes lle mae angen inni fod yn fwy effeithiol. Cafwyd ymateb brwd i’r ymgynghoriad oddi wrth y cyhoedd, sy’n dangos pa mor bwysig yw’r amgylchedd hanesyddol i bobl Cymru. Rydyn ni wedi gwrando ar eu  sylwadau, a dw i’n falch ein bod wedi gallu rhoi sylw i lawer o’r sylwadau hynny yn ein cynigion ar gyfer y Bil.'

Yn ogystal bydd y Bil Treftadaeth yn:

  • caniatáu i berchnogion adeiladau a henebion rhestredig negodi cytundebau partneriaeth gyda’r awdurdod sy’n rhoi caniatâd, a hwnnw’n gytundeb dros gyfnod o flynyddoedd. Bydd hynny’n cael gwared ar yr angen i gyflwyno ceisiadau am ganiatâd dro ar ôl tro, gan hyrwyddo dulliau mwy cyson a hirdymor o reoli asedau hanesyddol;
  • sicrhau dyfodol mwy sefydlog i gofnodion amgylchedd hanesyddol Cymru. Mae’r cofnodion hyn yn rhoi cyngor a gwybodaeth fanwl ar yr amgylchedd hanesyddol i awdurdodau cynllunio lleol a’r cyhoedd; 
  • creu panel annibynnol i roi cyngor ar bolisi a strategaeth mewn perthynas â’r amgylchedd hanesyddol, a hynny ar lefel Cymru gyfan. 

Yn ystod ei ddatganiad, tynnodd y Dirprwy Weinidog sylw at y Prosiect Twristiaeth Treftadaeth gwerth £19m sy’n cael ei ariannu gan yr Undeb Ewropeaidd, ac sy’n cynnwys cynlluniau fel mwynfeydd copr Pen y Gogarth, a phrosiect Cestyll o’r Cymylau. Cafodd y rhain eu nodi fel enghreifftiau o sut y gallai safleoedd hanesyddol hefyd fod yn gyfoes, gan ddenu ymwelwyr a hybu’r economi.

Talodd deyrnged i’r llu o wahanol sefydliadau ac unigolion sy’n helpu i ofalu am amgylchedd hanesyddol Cymru, a bu’n canmol y digwyddiadau Drysau Agored a gynhaliwyd yng Nghymru ym mis Medi 2014, pan gymerodd 343 o safleoedd ran ledled Cymru, gyda bron i 34,000 o ymwelwyr yn manteisio ar y cyfle i ymweld â thros fil o ddigwyddiadau.

Dywedodd y Dirprwy Weinidog ei bod yn amlwg bod cymaint o ddiddordeb ag erioed yn amgylchedd hanesyddol Cymru, gyda llawer o safleoedd yn gweld cynnydd yn nifer eu hymwelwyr y llynedd. Cafwyd cynnydd o 14% yn aelodaeth Cadw, a chafwyd Pasg prysur gyda chynnydd o 30.6% yn nifer yr ymwelwyr i safleoedd sy’n cael eu rheoli gan Lywodraeth Cymru.  Fodd bynnag, os yw’r amgylchedd hanesyddol i barhau i ddod â’i lu o fanteision i Gymru, rhaid inni allu ei ddiogelu ar gyfer y tymor hir.

Dywedodd y Dirprwy Weinidog hefyd:

'Er ein bod yn cydnabod yr angen i ddiogelu ein hamgylchedd hanesyddol, rydyn ni hefyd yn cydnabod na allwn ni ei rewi mewn amser, a rhaid iddo ymateb i anghenion bywyd y presennol o hyd. Nod y Bil hwn yw sicrhau bod yr amgylchedd hanesyddol yn gallu ymateb i unrhyw heriau heb golli ei nodweddion unigryw. Bydd amryw o ddogfennau canllaw yn cael eu cynhyrchu i atgyfnerthu ac i ategu negeseuon y Bil.

'Gan fod yr amgylchedd hanesyddol yn hybu’r economi, ac yn creu cyfleoedd i ddysgu, i adnewyddu, ac i fuddsoddi, yn ogystal ag yn meithrin hyder y gymuned, mae’n rhywbeth y mae’n rhaid ei drysori.

'Mae’n bwysig ein bod, bob un, yn teimlo perchnogaeth ohono, a dw i’n falch ein bod yn cymryd y camau y mae eu hangen i ddiogelu ein gorffennol mewn modd effeithiol er lles pobl Cymru yn y dyfodol.'

Dolenni

Y Bil Treftadaeth (wefan Llywodraeth Cymru)

Tuag at Fil Treftadaeth ar gyfer Cymru