Ewch i'r afael â threftadaeth yn yr Ŵyl Archeoleg

Dydd Gwener 27 Mehefin 2014

Ewch i'r afael â threftadaeth yr haf hwn mewn gweithdai ac arddangosiadau treftadaeth ymarferol fel rhan o'r Ŵyl Archeoleg a gynhelir rhwng 12 a 27 Gorffennaf.

Dwy aelod o Fyddin Dir y Merched yn Llys yr Esgob Llandyfái

Dwy aelod o Fyddin Dir y Merched yn Llys yr Esgob Llandyfái

Mae Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru, ynghyd â'i sefydliadau partner, yn cynnal pythefnos o ddigwyddiadau arbennig ledled Cymru fel rhan o'r Ŵyl Archeoleg, yn amrywio o waith cloddio a goresgyniadau o gaerau Rhufeinig, teithiau tywys o amgylch eglwysi hanesyddol, a diwrnodau llawn hwyl i'r teulu mewn amrywiaeth o safleoedd hanesyddol.

Mae'r Ŵyl Archeoleg yn sioe flynyddol o ddigwyddiadau treftadaeth sy'n arddangos y gorau o archeoleg Prydain. Mae'r ŵyl, a gydlynir gan y Cyngor Archeoleg Brydeinig, yn annog pawb i archwilio archeoleg yn eu hardal leol, gwylio arbenigwyr wrth eu gwaith, a phrofi archeoleg drostynt hwy eu hunain.

Darllenwch y rhaglen digwyddiadau ar gyfer y Gŵyl Archaeoleg yng Nghymru yn y PDF isod

Bydd yr Ŵyl yn cychwyn gyda digwyddiad Y Fyddin a'r 40au yn Llys yr Esgob Llandyfái. Caiff ymwelwyr eu hannog i gamu yn ôl mewn amser i gwrdd â GIs Americanaidd a Byddin Dir y Merched. Caiff hanes amgen llys canoloesol ysblennydd yr esgob ei archwilio yng nghyd-destun rôl De Sir Benfro, a Llandyfái ei hun, yng nglaniadau Normandi.

Mae'r Ŵyl hefyd yn cynnwys goresgyniad y Rhufeiniaid yng Nghaer Rufeinig Segontium yng Nghaernarfon ddydd Sadwrn 19 a dydd Sul 20 Gorffennaf. Segontium oedd canolfan filwrol a gweinyddol Gogledd Cymru drwy gydol goresgyniad y Rhufeiniaid. Roedd y gaer, a reolai fynediad i diroedd ffrwythlon Mona, yn rhan o gyfres o gaerau a gysylltwyd gan rwydwaith strategol o ffyrdd ac a gefnogwyd gan ganolfan lengol yng Nghaer. Mae'n unigryw yng Nghymru. Roedd ei safle strategol pwysig yn golygu y cafodd ei feddiannu am dros 300 o flynyddoedd, gan ddarparu amddiffynfeydd yn erbyn ysbeilwyr a môr-ladron Gwyddelig yn ddiweddarach.

Bydd penwythnos goresgyniad y Rhufeiniaid yn Segontium yn llawn digwyddiadau hanes byw. Dewch i gwrdd â chymeriadau Rhufeinig a dysgwch y gwirionedd diddorol am sut roeddent yn byw. Ymgollwch yng ngolygfeydd, synau ac arogleuon bywyd yn ystod y cyfnod drwy gymryd rhan mewn gweithgareddau llawn hwyl i'r teulu cyfan.

I'r rhai mwy actif, mae'r Ŵyl Archeoleg hefyd yn cynnig teithiau tywys a'r cyfle i archwilio tirweddau hanesyddol. Ymhlith y gweithgareddau diddorol a llawn hwyl y gellir rhoi cynnig arnynt mewn nifer o safleoedd Cadw ledled y wlad yn ystod yr Ŵyl mae dysgu am grefftau hynafol, siarad ag arbenigwyr hanes a dehongli hanes drwy gelf.

Teithiwch yn ôl i oes Fictoria yng Nghastell Coch yn ystod yr Ŵyl lle bydd y gwaith cloddio a wnaed gan G.T. Clark yn 1850 yn cael ei ail-greu. Dangosodd y gwaith cloddio hwn ddau gyfnod yn hanes y castell oherwydd, er mai lefelau is a sylfeini canoloesol sydd i'r castell, cafodd ei lefelau uwch eu hailadeiladu yn ystod oes Fictoria. Bydd y ddau gyfnod hyn yn hanes y castell yn dod yn fyw wrth i ymwelwyr gael eu hannog hefyd i ddarganfod yr eitemau a oedd yn eiddo i ddeiliaid canoloesol y castell a dysgu am y modd y'u defnyddiwyd drwy weithgareddau archeolegol.

Bydd yr Ŵyl yn dirwyn i ben ar benwythnos 26 a 27 Gorffennaf. Bydd Castell Ystumllwynarth yn cynnal diwrnod canoloesol diddorol llawn hwyl yn ystod y penwythnos hwn lle gall ymwelwyr chwarae rôl archeolegydd am y diwrnod. Gall archeolegwyr addawol drafod arteffactau hynafol, darganfod mwy am y gwaith cloddio diddorol a wnaed ar y safleoedd yn ddiweddar a hyd yn oed roi cynnig ar eu gwaith cloddio eu hunain.

Bydd cyfle unigryw hefyd i gofnodi'r celf a welir ar y creigiau yn safle atmosfferig Bryn Celli Ddu ar ddiwedd yr ŵyl.  Gallwch gymryd rhan mewn prosiect cymunedol digidol i greu model 3D o'r safle cynhanesyddol hwn sy'n rhan o brosiect Heritage Together.

Archeoleg i Bawb
12 Gorffennaf, 10.30am–5pm
Bydd arlwy'r digwyddiad hwn am ddim, a drefnir gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Morgannwg-Gwent, yn cynnwys gweithgareddau ymarferol llawn hwyl i bob oedran. Diwrnod o hanes byw, digwyddiadau i blant, arddangosiadau a sgyrsiau - a chyfle i gwrdd â chymdeithasau hanes a threftadaeth lleol.

Taith Dywys Ail Ryfel Byd Ynyslas
19 Gorffennaf, 11am–1pm
Roedd twyni Ynyslas yn ganolfan bwysig i brofi rocedi a gweithgarwch arloesol tuag at ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Bydd y daith dywys hon o'r olion archeolegol yn eich helpu i gael ymdeimlad o bwysigrwydd a maint y gweithrediadau milwrol a gynhaliwyd yma.

Treftadaeth Arfordirol Borth ac Ynyslas
19 Gorffennaf, 6–8pm

Mae Treftadaeth Arfordirol Borth ac Ynyslas yn brosiect blwyddyn o hyd a fydd yn dod i ben ym mis Medi 2014. Er mwyn nodi diwedd y prosiect, bydd y Comisiwn Brenhinol yn cynnal noson o sgyrsiau gan arbenigwyr am archeoleg a hanes Borth ac Ynyslas ac yn arddangos yr hyn a gyflawnwyd gan y prosiect.

Bywyd Cyn Siopa - Amgueddfa Abertawe
23 Gorffennaf 10am–4pm
Yn yr arddangosfa ddiddorol hon yn Amgueddfa Abertawe, bydd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Morgannwg-Gwent yn cynnal cyfres o weithdai ar grefftau cynhanesyddol. Beth oedd pobl yn ei wneud pan roeddent am gael dillad newydd ond nad oedd unrhyw siopau i fynd iddynt? Ceir yr ateb i'r cwestiwn hwn a chwestiynau a gweithgareddau diddorol eraill yn ystod wythnos olaf yr Ŵyl.