Golwg newydd ar hen dreftadaeth

Dydd Gwener 24 Mawrth 2017

Mae treftadaeth Cymru nas cerir ar fin cael ei hawlio’n ôl gan y genhedlaeth nesaf

Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, mae pobl ifanc ar draws Cymru ar fin dechrau ar brosiect sy’n newid y gêm ac yn edrych ar y gorffennol mewn golau gwbl newydd.

Bydd y cynllun archeoleg newydd sbon ‘Treftadaeth nas Cerir?’ sy’n cael ei gefnogi gan Cadw a’i gyllido gan y Loteri Genedlaethol yn canolbwyntio ar weithgareddau mewn lleoliadau nad ydyn nhw’n cael eu hystyried yn drysorau hanesyddol yn aml. Caiff y cynllun ei gyflwyno hefyd mewn partneriaeth gydag Ymddiriedolaethau Archeolegol Cymru a Chomisiwn Henebion Brenhinol Cymru.

Caiff saith prosiect eu cynnal yn rhai o ardaloedd mwyaf difreintiedig y wlad, gan recriwtio gwirfoddolwyr sydd â phob math o ddiddordebau gwahanol a’u hysbrydoli i archwilio eu treftadaeth leol drwy brosiectau anarferol.

Richard Bellamy yw Pennaeth Cronfa Dreftadaeth y Loteri yng Nghymru, 'Mae hwn yn gynllun gwirioneddol gyffrous sydd â’r gallu i newid yr hyn rydyn ni’n sôn amdano pan fyddwn ni’n siarad am dreftadaeth.

'Mae’r Loteri Genedlaethol yn cyllido pob math o brosiectau treftadaeth, ond nid hen adeiladau mawr ac amgueddfeydd yw’r rhain bob tro. Gan weithio mewn rhai Ardaloedd Arloesi allweddol a ddynodwyd gan Lywodraeth Cymru yn ogystal â lleoliadau eraill ar hyd a lled y wlad, bydd prosiect ‘Treftadaeth nas Cerir?’ yn helpu i newid canfyddiadau pobl ac yn ysbrydoli ein pobl ifanc, gan roi sgiliau newydd iddyn nhw a fydd ganddyn nhw am oes.

'Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, mae rhannau o dreftadaeth Cymru sydd wedi’u hanwybyddu am gael eu hawlio’n ôl gan y genhedlaeth nesaf.'

O sglefrfyrddio i hwylio

Dewiswyd yr holl brosiectau am nad yw gwerth y safleoedd yn cael ei werthfawrogi neu ei ddeall ar hyn o bryd, ac am nad ydyn nhw’n cael eu hystyried fel mannau sy’n gyfoethog o ran treftadaeth draddodiadol. Ym Mhen-y-bont ac Abertawe, er enghraifft, bydd sglefrfyrddwyr ifanc yn defnyddio ffotograffiaeth a ffilm i fapio llwybrau drwy’r dinasoedd i greu arddangosfa a chyfrannu at gofrestr newydd o safleoedd sydd mewn perygl.

Yng ngogledd Cymru bydd grŵp o bobl ifanc yn Nyffryn Nantlle yn archwilio treftadaeth y chwareli llechi, gan weithio gyda myfyrwyr prifysgol ar fapio digidol gyda dronau â chamerâu yn yr awyr ac apiau arbenigol.

Ailfeddwl am dreftadaeth

Bydd hyfforddiant ffurfiol ar gael i bobl ifanc fydd yn cymryd rhan yn y cynllun, yn ogystal â chyfle i sicrhau digon o sgiliau newydd y gallan nhw eu defnyddio eto wrth astudio neu weithio yn y dyfodol, fel arwain teithiau tywys, cynllunio a dylunio arddangosfeydd a chyfweld.

Nod y prosiect yw ailddiffinio treftadaeth — does dim gwarchodaeth statudol ar y mannau y bydd y bobl ifanc yn eu harchwilio, a dydyn nhw ddim bob amser yn cael eu hystyried yn ‘bwysig’. Am nad ydyn nhw wedi’u gwarchod ar hyn o bryd, yn aml mae’r llefydd hyn yn agored i fandaliaeth ac ymddygiad gwrthgymdeithasol yn ogystal â chael eu dymchwel - felly maen nhw mewn perygl gwirioneddol.

Ychwanegodd Ken Skates AC, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Seilwaith: 'Bydd y cynllun hwn gyda chefnogaeth y Loteri Genedlaethol yn cynnig cyfleoedd rhagorol i’n pobl ifanc ymwneud â threftadaeth mewn ffyrdd newydd a chyffrous, sef yn union yr hyn sydd ei angen ar y sector.

'Mae treftadaeth yn hanfodol nid yn unig i’n heconomi ond i’n hymdeimlad o hunaniaeth, ac rwyf i’n falch fod Cymru’n arwain ar chwalu rhwystrau at ddiwylliant. Mae’n wych fod rhaglen Cyfuno Llywodraeth Cymru’n derbyn cefnogaeth y Loteri Genedlaethol, sy’n rhannu’r un gred y dylai treftadaeth fod yn fwy hygyrch i bawb.

'Diolch i gyllid y Loteri Genedlaethol, bydd y cynllun newydd hwn yn brofiad dysgu a rhannu ardderchog i’r holl bartneriaid treftadaeth sy’n rhan o’r gwaith. Bydd gosod pobl ifanc wrth galon y ffordd rydyn ni’n gweithio yn y dyfodol yn helpu i newid y ffordd rydyn ni’n gweld ein treftadaeth ac yn dangos nad yw’n rhywbeth sy’n gyfyngedig i rai pobl yn unig — mae’n perthyni bob un ohonon ni.'

I gael rhagor o wybodaeth am y math o brosiectau treftadaeth y gall y Loteri Genedlaethol helpu i’w cyllido, ewch i hlf.org.uk.