Agor drws Dahl — digwyddiadau arbennig yn datgelu hanesion annisgwyl Llandaf

Dydd Iau 17 Medi 2015

Eglwys Gadeiriol Llandaf - © David Llewellyn

I bobl leol, mae’n ‘ddinas y tu mewn i ddinas’ — ac yn awr, yn sgil y dathliad Drysau Agored blynyddol, gall ymwelwyr i Landaf weld y tu ôl i’r llenni yn yr ardal hanesyddol hon yng ngogledd Caerdydd.

Mae Llandaf, lle y bu pobl yn byw ers oes y Rhufeiniad o leiaf, wedi bod yn safle o bwys i Gristnogion ers y 6ed ganrif. Credir bod yr ardal hardd yn cael ei galw’n ‘ddinas’ oherwydd mae wedi bod yn gartref i eglwys gadeiriol odidog, ac Esgob Llandaf, ers y 12fed ganrif.

Ym mis Medi, bydd rhai o’r tirnodau hynod ddiddorol yn ‘ninas Llandaf’ yn agor eu drysau am ddim – gan gynnwys nifer nad ydynt ar agor i’r cyhoedd fel arfer – gan roi cyfle prin i ymwelwyr ddarganfod hanes cudd yr ardal, ynghyd â straeon plentyndod un o’i feibion mwyaf adnabyddus.

Fel rhan o’r rhaglen Drysau Agored, sy’n para mis — ac a drefnwyd gan Wasanaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer yr Amgylchedd Hanesyddol (Cadw) — bydd eglwys gadeiriol ysblennydd Llandaf, un o’i hysgolion hanesyddol, a phencadlys BBC Cymru Wales, sydd ar fin cau, yn lleoliadau i deithiau tywysedig a digwyddiadau unigryw.

Ddydd Mawrth 15 Medi, gall ymwelwyr ganfod rhagor am fywyd hynod ddiddorol Roald Dahl, a anwyd yn Llandaf, wrth i daith lenyddol fywiog ymweld â rhai o’r tirnodau lleol yr ymwelodd awdur Charlie and the Chocolate Factory â hwy pan oedd yn tyfu i fyny yn yr ardal — gan gynnwys safle’r siop felysion sy’n ymddangos yn ei hunangofiant, Boy.

Bydd Cumberland Lodge, sef cartref yr awdur o fri yn ystod ei blentyndod, hefyd ar agor i ymwelwyr ddydd Gwener 18 Medi fel rhan o’r daith o amgylch Ysgol Howell — sef y sefydliad annibynnol a sefydlwyd yn ysgol i ferched yng nghanol y 19eg ganrif.

Bydd digwyddiadau eraill yn ‘ninas Llandaf’ yn cynnwys teithiau, sgyrsiau a digwyddiad arlunio i ysgolion yn Eglwys Gadeiriol Llandaf, sef yr eglwys gadeiriol Anglicanaidd odidog sydd wedi’i lleoli ar un o safleoedd hynaf y Deyrnas Unedig ar gyfer mawl Cristnogol.

Dywedodd Linda Quinn, Cadeirydd y corff cydlynu lleol Drysau Agored Llandaf: “Mae sefydliadau yn Llandaf yn gweithio gyda’i gilydd drwy gydol y flwyddyn i gynllunio amrywiaeth eang o ddigwyddiadau Drysau Agored diddorol am ddim i ymwelwyr, a bydd unrhyw un sy’n dod eleni yn mwynhau’r rhaglen orau erioed.

“Mae’r bobl yn Llandaf yn awyddus i rannu eu gwybodaeth am ein ‘dinas’ arbennig a bydd llawer yma i ymwelwyr ei weld a’i fwynhau.

“Er enghraifft, bydd Eglwys Gadeiriol Llandaf yn cynnig taith dywysedig, cyfle i ymweld â’r tŵr clychau a chyfle i ddysgu am ei horgan wych.”

Ychwanegodd Ken Skates, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Hamdden: “Mae Drysau Agored yn dod â safleoedd gwahanol ac unigryw at ei gilydd at ddibenion dathlu. Mae’r digwyddiadau yn Llandaf yn enghraifft wych o’r modd y mae’r rhaglen ddyfeisgar hon yn rhoi cyfle i bawb ymchwilio i’r adeiladau hynod ddiddorol sydd ar eu stepen drws.

“O arddangosfeydd i deithiau tywysedig, mae cannoedd o ddigwyddiadau cyffrous yn cael eu cynnal ledled y wlad i helpu i fywiogi hanes Cymru i ymwelwyr ymchwilio iddo a’i fwynhau.

“Ni fyddai modd i ni drefnu digwyddiad ar raddfa mor fawr heb ymroddiad rhyfeddol y bobl amhrisiadwy hynny, sef gwirfoddolwyr ac aelodau’r gymuned sy’n rhoi o’u hamser personol i’n cynorthwyo i ddangos diwylliant amrywiol a chyfoethog Cymru.”

Mae rhagor o wybodaeth am y digwyddiadau Drysau Agored sy’n cael eu cynnal yn ardal Llandaf — a ledled Cymru — ar gael yn cadw.gov.wales/opendoors.

Rhestr o’r digwyddiadau

Taith Gerdded Roald Dahl
Dydd Mawrth 15 Medi, 6.30pm
Ymwelwch â’r tirnodau adnabyddus yn Llandaf y byddai’r awdur o fri wedi ymweld â hwy pan oedd yn tyfu i fyny. Mae’r daith fywiog yn dechrau o’r Maes yn Llandaf am 6.30pm. Rhaid archebu lle — ffoniwch 029 2056 3181.

Ysgol Pencae
Dydd Iau 17 Medi, 10–11am
Cyfle i fynd ar daith o amgylch yr ysgol ac i fwynhau perfformiad byr gan y disgyblion.

Ysgol Howell
Dydd Gwener 18 Medi, 10am–12.30pm
Cyfle i ymweld ag amgueddfa’r ysgol ac i fynd ar daith o amgylch y campws.

Eglwys Gadeiriol Llandaf
Dydd Gwener 18 Medi, 10.15am–12.15pm
Digwyddiad arlunio i ysgolion.

Dydd Sadwrn 19 Medi, o 12.30pm ymlaen
Treuliwch brynhawn dydd Sadwrn yn crwydro’r adeilad hynod ddiddorol hwn, sy’n dyddio o’r Oesoedd Canol. Ewch ar daith dywysedig, ymwelwch â’r archifau a chlywch yr organ Nicolson, a gafodd ei gosod yno yn 2010. Am 3.45pm, bydd cyfle prin hefyd i ymweld â thŵr clychau’r eglwys gadeiriol. Rhaid archebu lle ar gyfer y daith i’r tŵr clychau — ffoniwch 02921 154 275.

BBC Cymru Wales
Dydd Sadwrn 19 Medi, 10am ac 11.30am
Teithiau tywysedig y tu ôl i’r llenni ym mhencadlys BBC Cymru Wales. Rhaid archebu lle — anfonwch e-bost at wales.opendoors@bbc.co.uk neu ffoniwch 03703 500 700.

A wyddech chi ..?

• Ganwyd yr awdur Roald Dahl yn Llandaf. Bydd canmlwyddiant ei enedigaeth yn cael ei ddathlu yn 2016.

• Roedd Llandaf i’w gweld ar raglen Doctor Who. Llandaf oedd pentref Leadworth yn rhaglen gyntaf Matt Smith, The Eleventh Hour.

• Bu’n rhaid gosod organ newydd yn Eglwys Gadeiriol Llandaf ar ôl i drawiad gan fellt niweidio gwifrau trydanol yr adeilad hanesyddol. Gosodwyd yr organ newydd yn 2010.

• Mae’r gwaith ymchwil ac ysgrifennu ar gyfer rhaglenni Wales Today a Crimewatch y BBC yn cael ei wneud yn ei bencadlys yn Llandaf, a chaiff y rhaglenni eu ffilmio yno.


I ddathlu digwyddiad Drysau Agored, mae Cadw hefyd yn cynnig mynediad am ddim i’w safleoedd â thâl dros benwythnos olaf mis Medi (26-27) i’r 20,000 cyntaf o bobl sy’n cofrestru drwy ei dudalen Eventbrite. Mae hefyd yn cynnig rhaglen lawn o weithgareddau a digwyddiadau mewn cannoedd o adeiladau hanesyddol ledled Cymru.

Mae rhai lleoliadau sydd â nifer gyfyngedig o leoedd ar gael neu lle y mae angen neilltuo lle o flaen llaw i ymweld â hwy. Ewch i cadw.gov.wales/opendoors i weld rhestr lawn o ddigwyddiadau a manylion yr eiddo sy’n cymryd rhan yn y rhaglen.