£280,000 i warchod henebion Cymru

Dydd Llun 22 Mehefin 2015

Mae cofebion rhyfel a henebion gwerthfawr ar draws Cymru yn cael cyfran o bron i £287,000 gan Lywodraeth Cymru i'w hadfer a'u gwarchod ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

Llun o Eglwys Gadeiriol Llandaf

Eglwys Gadeiriol Llandaf

Mae nifer o henebion Cymru ar dir preifat. Felly, mae'r grantiau hyn yn gymhelliant i dirfeddianwyr a meddianwyr wneud gwaith atgyweirio a allai fel arall gael ei anwybyddu. Gallai anwybyddu gwaith o’r fath arwain at golli rhannau pwysig o'n treftadaeth sy'n helpu i adrodd stori ein gorffennol.

Mae'r grantiau'n cynnwys bron i £33,500 ar gyfer Ogof Kendricks yng Nghonwy, un o'r ogofau Palaeolithig pwysicaf yng Ngogledd-orllewin Ewrop. Cafwyd hyd i arteffactau prin wrth wneud gwaith cloddio yn yr ogof gan gynnwys asgwrn gên ceffyl wedi'i addurno, a oedd yn ddarganfyddiad o arwyddocâd rhyngwladol.

Yn ddiweddar, mynegodd y cyngor tref lleol bryderon ynghylch difrod ac ymddygiad gwrthgymdeithasol o amgylch y safle. Canfuwyd ar ôl archwilio'r ogof ei fod mewn cyflwr annymunol ac yn llawn gwastraff fel hen nodwyddau.

Bydd y grant yn ariannu'r gwaith o glirio a glanhau'r ogof ac yn ei ddiogelu rhag difrod pellach drwy osod rhwyllau diogelwch gyda drysau y gellir eu cloi. Bydd yr arian hefyd yn cael ei ddefnyddio i greu model digidol 3D o'r ogof i'w arddangos yn Amgueddfa Llandudno a Chanolfan Ymwelwyr Pen y Gogarth er mwyn gwella dealltwriaeth y cyhoedd o'r ogof a'i darddiad cynhanesyddol.

Wrth gyhoeddi'r arian, dywedodd Ken Skates, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth: "Mae henebion i'w gweld ar hyd ein tirwedd ar draws Cymru sy'n llywio ein cymunedau ac yn adrodd hanes ein gorffennol. Heb y mesurau gwarchod a rheoli cywir, gallem golli'r henebion gwerthfawr hyn am byth.

"Yn ddiweddar, cyflwynais Fil yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) a fydd yn deddfu i warchod a gofalu'n well am ein henebion a'n hadeiladau hanesyddol pwysig. Rwy'n falch ein bod ni eisoes yn cefnogi prosiectau cadwraeth ar draws Cymru drwy'r grantiau hyn, a fydd yn arwain y ffordd o ran amddiffyn ein gorffennol ar gyfer Cymru yfory."

Ymhlith rhai o'r prosiectau eraill a gafodd grantiau y mae gwaith i gynnal mynediad i’r cyhoedd i fynydd Owain Glyndŵr, gwaith i gefnogi atgyweiriadau strwythurol yn Eglwys Gadeiriol Llandaf a gwaith i warchod Cloc a Chlychau Cofeb Rhyfel Castell-nedd. Gall rhagor o wybodaeth cael ei darganfod ar dudalen Grant Henebion.