Plant ysgol De Cymru ymysg y cyntaf i dreialu rhaglen addysg hanes

Dydd Mercher 15 Hydref 2014

Disgyblion Ysgol Gynradd Tongwynlais yn chwarae Gêm Fictoraidd Cadw yng Nghastell Coch

Disgyblion Ysgol Gynradd Tongwynlais yn chwarae Gêm Fictoraidd Cadw yng Nghastell Coch

Cafodd grŵp o blant ysgol Caerdydd y cyfle cyntaf i ddarganfod hanes Fictoraidd Cymru yr wythnos yma (Hydref 15) wrth i Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru, eu gwahodd i dreialu agwedd newydd o’u rhaglen addysg Cymru gyfan yn ystod taith i Gastell Coch.

Ymwelodd disgyblion Ysgol Gynradd Tongwynlais â’r castell Fictoraidd - hen gartref bonheddwyr y bedwaredd Ganrif ar bymtheg yr Arglwydd a’r Fonesig Bute - ddydd Mercher i gymryd rhan yn un o gyfres o sesiynau dysgu personol sy’n cael eu lansio dros y wlad.

Mae gweithgareddau newydd Cyfnod Allweddol 2 a Chyfnod Allweddol 3 yng Nghastell Coch yn Nhongwynlais, a Phlas Mawr yng Nghonwy yn cynnwys teithiau tywys gan gyn-breswylwyr enwog y safleoedd.

Y Fonesig Bute sy’n arwain pethau yng Nghastell Coch, tra bod Robert a Dorothy Wynn - a oedd yn enwog am eu chwaeth am adloniant moethus - wrth law ym Mhlas Mawr i arddangos eu plasty Elisabethaidd crand.

Yn ychwanegol, mae gêm fwrdd Fictoraidd ryngweithiol sydd wedi’i dylunio’n arbennig wedi cael ei chreu i ddysgu plant am fywyd yn Ne Cymru yn y bedwaredd Ganrif ar bymtheg. Mewn grwpiau o chwech, bydd y disgyblion yn dysgu ffeithiau allweddol wrth iddyn nhw symud eu cownteri rhwng 1801 a 1900, cyn defnyddio’r taflenni ffeithiau sy’n cyd-fynd â’r gêm ar gyfer mwy o ymchwil a thrafodaethau grŵp.

Fel rhan o’i ffocws ar addysg, mae Cadw wedi cyflwyno nifer o adnoddau ar-lein o safon uchel yn rhad ac am ddim i athrawon, sy’n rhoi gwybodaeth hanfodol a syniadau am weithgareddau i’w defnyddio cyn, yn ystod, ac ar ôl yr ymweliadau addysg sy’n cyd-fynd â meysydd llafur ysgolion. Mae pecynnau addysg dyfeisgar newyddwedi cael eu creu’n arbennig i’r cyfnod sylfaen, cyfnod allwedd 2 a 3 sy’n defnyddio henebion hanesyddol i fynd i’r afael â phynciau megis llythrennedd, rhifedd, gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg, mathemateg (STEM) a daearyddiaeth. Mae hefyd modd i athrawon archebu eu hymweliadau dosbarth ar-lein erbyn hyn.

Dywedodd Ken Skates, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth: “Dyma enghraifft wych o sut mae modd i’r amgylchedd hanesyddol wella’r profiad addysg i bobl ifanc yng Nghymru.

‘Mae ein henebion treftadaeth yn eiddo y mae’n rhaid eu hamddiffyn, ond hefyd eu mwynhau, eu harchwilio a’u cwestiynu. Drwy ddysgu am arwyddocâd ein hadeiladau hanesyddol a rhannu eu straeon, rydym yn helpu i greu darpar ofalwyr ein treftadaeth.’

Cayla Brown, disgybl 10 oed o Ysgol Gynradd Tongwynlais, oedd un o’r cyntaf i roi cynnig ar y gêm fwrdd yng Nghastell Coch. Dywedodd: ‘Mi wnes i fwynhau’r gêm. Mae’n hwyl ei chwarae a dysgu mwy am hanes yr un pryd.’

Bydd y gweithgareddau’n ategu’r rhaglenni Cyfnod Allweddol 2 a Chyfnod Allweddol 3 sydd eisoes yn cael eu cynnig yn safleoedd Cadw dros Gymru, gan gynnwys Castell Caerffili, Castell Caernarfon, Caer Rhufeunig Segontium, Gwaith Haearn Blaenafon a Llys Tretŵr a’r Castell ym Mhowys.

Mae’r rhaglenni addysg yng Nghastell Coch a Llys Tretŵr a’r Castell yn cael eu cefnogi gan sefydliadau gan gynnwys Stori Caerdydd, Archifau Morgannwg, Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a Chyfoeth Naturiol Cymru, sydd wedi datblygu gweithgareddau addysgol cyflenwol fel bod disgyblion yn gallu treulio diwrnodau cyfan yn dysgu tu allan i’r ystafell ddosbarth.

Dywedodd Sue Mason, Pennaeth Dysgu Gydol Oes Cadw: ‘Pwrpas y gweithgareddau ac adnoddau addysgol cyffrous newydd ydy dod â straeon hudol ein hadeiladau hanesyddol a’u cymeriadau yn fyw, fel ffordd o gysylltu disgyblion a’u treftadaeth leol, a hybu addysgu pynciau fel hanes law yn llaw â sgiliau rhifedd a llythrennedd a’r Cwricwlwm Cymreig.

‘Mae dysgu ar leoliad yn rhoi’r cyfle i ddisgyblion gael eu cludo yn ôl i gyfnod hanesyddol a’i wneud yn wers byw. Mae profiadau go iawn yn eu helpu i ddeall pwnc ac yn eu galluogi i gofio gwybodaeth.’

Mae’n rhaid archebu’r teithiau Cwrdd â’r Fonesig Bute yng Nghastell Coch a’r sesiwn Y Tuduriaid yn Teithio ym Mhlas Mawr ymlaen llaw. Mae’r gweithgareddau hanner diwrnod yn costio £90 y grŵp, am hyd at 30 o ddisgyblion.

Mae’r gêm fwrdd newydd, Caerdydd yn y 19eg Ganrif, a’r adnoddau cysylltiedig ar gael i’w lawrlwytho yn uniongyrchol o wefan Cadw i’w defnyddio yn yr ystafell ddosbarth.


Rhaglen Addysg Cadw: Beth sydd ar gael?

Llys Tretŵr a’r Castell, Powys: Bywyd Gwas

  • Taith ryngweithiol wedi’i harwain gan was y tŷ 900 mlwydd oed, sy’n dangos i ddisgyblion yn union sut fywyd yw gwasanaethu perchnogion cefnog Tuduraidd Llys Tretŵr - y Vaughaniaid.
  • Gweithgareddau ymarferol yn y gegin a’r neuadd fawr.

Castell Coch, Tongwynlais: Cwrdd â’r Fonesig Bute

  • Taith bersonol o gwmpas ystafelloedd y castell mawreddog gan gyn-breswylydd y castell
  • Bydd y disgyblion yn ymchwilio i fywyd John Patrick Crichton-Stuart, 3ydd Ardalydd Bute - un o gymeriadau cyfoethocaf ond mwyaf preifat y cyfnod - a’r gwaith y gwnaeth ef gyda’r pensaer William Burges i adeiladu’r heneb othig
  • Bydd y disgyblion hefyd yn archwilio’r daeargelloedd, yr amddiffynfeydd, y muriau a thŵr y ffynnon ar lwybr hunan-dywys

Plas Mawr, Conwy: Y Tuduriaid yn Teithio

  • Dysgwch am agweddau ar fywyd yng nghyfnod y Tuduriaid drwy deulu Wynn y Plasty Elisabethaidd Plas Mawr
  • Bydd y disgyblion yn dysgu am fwyd a diod, am deithio ar draws y byd ac am y dechnoleg a gafodd ei defnyddio i adeiladu ac i addurno’r tŷ 
  • Yn ychwanegol mae’r athrawon yn cael gweithgaredd hunan-dywys.

Mae ymweliadau addysg hefyd ar gael yng Nghastell Caerffili, Gwaith Haearn Blaenafon, Castell Cas-gwent, Caer Rhufeunig Segontium a Chastell Caernarfon. 

I gael mwy o wybodaeth ynglŷn ag ymweliadau ysgolion neu i lawrlwytho adnoddau addysgol, ymwelwch â cadw.cymru.gov.uk/learning