Syllu ar y sêr ar safle cynhanesyddol

Dydd Mercher 14 Mehefin 2017

Syllu ar y sêr gyda Cadw © Allan Trow, Dark Skies Wales

Syllu ar y sêr gyda Cadw

Bydd ymwelwyr â siambr gladdu enwog Ynys Môn, Bryn Celli Ddu, yn gallu gweld y safle Neolithig mewn golau gwahanol yn llythrennol fel rhan o benwythnos o ddigwyddiadau cyffrous i ddathlu ei hanes anhygoel.

Yn ystod penwythnos Mehefin 16/17, mae gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru (Cadw) wedi trefnu digwyddiadau sy’n cynnwys syllu ar y sêr a dathlu’r cyfnod Neolithig yng Nghymru.

Ddydd Gwener, Mehefin 16, bydd Cadw yn gwahodd pobl sy’n hoff o syllu ar y sêr, hen ac ifanc, i ddod â thelesgop neu sbienddrych i’r safle cynhanesyddol i gael cipolwg ar awyr y nos uwch ben Gogledd Cymru. 

Mae’r digwyddiad yn gydweithrediad rhwng Cadw ac Awyr Dywyll Cymru, sydd wedi cynnal sesiynau astronomeg llwyddiannus eisoes yn Abaty Tintern a Chastell Biwmares.

O 9.30pm ymlaen, bydd ymwelwyr 12 oed a hŷn yn cael dysgu sut i ddefnyddio mapiau sêr gan ddarganfod cytserau hemisffer y gogledd a gwrthrychau’r awyr ddofn fel Orion Nebula.

Wedyn byddant yn dysgu sut i osod telesgop yn ei le cyn tynnu llun rhai o’r golygfeydd gwych i’w gweld. I’r rhai heb eu hoffer eu hunain i syllu ar y sêr, bydd ychydig ar gael i'w ddefnyddio ar y noson. 

Ddydd Sadwrn, Mehefin 17, bydd diwrnod agored i ddathlu’r cyfnod Neolithig yng Nghymru yn cael ei gynnal ar y safle.

Bydd arddangosfeydd cnapio fflintiau byw a chyfle i gyfarfod cymeriadau Neolithig, a rhoi cynnig ar wneud potiau fel y rhai sydd i’w gweld yn y beddrod. 

Bydd ymwelwyr yn cael mwy o wybodaeth am y gwaith cloddio presennol gan Cadw yn y garnedd Oes Efydd yn y cae drws nesaf, gyda theithiau i weld y ffosydd agored yno.

Hefyd mae cyfle unigryw i sgwrsio ag aelodau Urdd Derwyddon Ynys Môn am arwyddocâd codiad yr haul ar Alban Hefin ym Mryn Celli Ddu. 

I nodi’r digwyddiad, mae Cadw hefyd wedi rhyddhau fideo pum munud CGI anhygoel yn dangos y gwaith o ailadeiladu’r beddrod, gyda’r safle i’w weld yn cael ei adfer i’w hen ogoniant.

Yn cael ei adnabod fel un o’r safleoedd archeolegol mwyaf atgofus ym Mhrydain, adeiladwyd y cofadail 5,000 oed hwn unwaith er mwyn gwarchod a thalu teyrnged i olion hynafiaid.  

Dywedodd Allan Trow, Rheolwr gydag Awyr Dywyll Cymru: “Mae’n anhygoel cynnal digwyddiadau syllu ar y sêr yn erbyn cefndir dramatig y safleoedd hanesyddol ac rydyn ni wedi cyffroi’n fawr ynghylch gweld y sêr uwch ben y rhan drawiadol hon o Gymru.
“Bydd y gweithdy astronomeg yn mynd ag ymwelwyr ar siwrnai gyfareddol drwy awyr y nos, gan ddarganfod straeon am y sêr a dysgu am gytserau.”

Dywedodd Ken Skates, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith: “Mae 2017 yn Flwyddyn Chwedlau gan Croeso Cymru a’r haf yma rydyn ni’n cynnig rhaglen o ddigwyddiadau a phrofiadau unigryw i ymwelwyr, gan geisio dod â safleoedd hanesyddol mwyaf nodedig Cymru’n fyw mewn ffordd chwedlonol.
“Mae croesawu teulu’r Ddraig Cadw, yr ailadeiladu CGI a hefyd ap realiti rhithiol newydd sbon i gyd yn ffyrdd o hybu ein hamgylchedd hanesyddol i gynulleidfa newydd ac rydyn ni’n gobeithio y bydd y digwyddiadau syllu ar y sêr o help i wneud hynny.”

Caiff ymwelwyr â safleoedd Cadw eu hannog i rannu eu profiadau chwedlonol ar y cyfryngau cymdeithasol drwy ddefnyddio’r hashnod #ChwilioamChwedlau.

I gael rhestr lawn o ddigwyddiadau’r haf, ewch i'n dudalen Dod o hyd i ddigwyddiad, chwiliwch am Cadw ar Facebook neu dilynwch @CadwCymru ar Twitter.