Mae’r hyn sy’n cyfateb i Gôr y Cewri yng Nghymru wedi’i ddewis ar gyfer gwaith cloddio ‘celf cerrig’

Dydd Llun 08 Mehefin 2015

Heuldro’r Haf yn Bryn Celli Ddu

Heuldro’r Haf yn Bryn Celli Ddu

Mae beddrod cyntedd Neolithig Bryn Celli Ddu wedi’i leoli ar Ynys Môn, ac yno bydd gwaith cloddio archaeolegol cymunedol dros gyfnod o bythefnos yn digwydd. Ar ddiwedd hyn i gyd, cynhelir diwrnod agored i’r cyhoedd dros benwythnos hir ym mis Mehefin (19-22).  

Bryn Celli Ddu yw un o henebion cynhanesyddol mwyaf adnabyddus Cymru ac mae wedi denu sylw archaeolegwyr ers y 18fed ganrif, a arweiniodd at raglen ymchwil fanwl gan W. H. Hemp yn y 1920au.

Cadw, sef gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru, a Phrifysgol Fetropolitan Manceinion, fydd yn arwain y gwaith cloddio. Bydd hyn yn torri tir newydd gan edrych ar ‘gelf cerrig’ hynod y dirwedd – term a ddefnyddir ym maes archaeoleg i ddisgrifio’r marciau a wnaethpwyd gan bobl sydd wedi’u darganfod mewn carreg naturiol.

Bydd y gwaith cloddio yn dechrau ar 9 Mehefin ac yn para am bythefnos. Bydd gwirfoddolwyr yn ymuno â’r gwaith ac yn gweithio ochr yn ochr ag archaeolegwyr profiadol i chwilio am gliwiau am hanes y safle dros 6,000 o flynyddoedd.

Hefyd, bydd cyfle i aelodau’r cyhoedd gael profiad o gloddio go iawn, pan fydd diwrnod agored ym Mryn Celli Ddu ddydd Sadwrn 20 Mehefin, rhwng 11am a 4pm. Caiff gwirfoddolwyr gyfle i gwrdd ag archaeolegwyr wrth eu gwaith a dysgu mwy am gelf y cyfnod, yn ogystal â chael gwybod mwy am sut y cafodd cyntedd y beddrod hynafol ei adeiladu mewn cysylltiad â symudiad yr haul a’r sêr filoedd o flynyddoedd yn ôl.

Bydd cyfle hefyd i ymwelwyr gymryd rhan mewn crefftau Neolithig fel naddu fflint, gweithdai celf cerrig a dosbarthiadau crochenwaith.

Bydd plant ysgol o ardaloedd Cymunedau yn Gyntaf ar Ynys Môn yn cymryd rhan hefyd fel rhan o ddigwyddiad arbennig i ysgolion yn unig y diwrnod blaenorol (19 Mehefin).

Mae Bryn Celli Ddu yn un o’r beddrodau cyntedd mwyaf nodedig yn Ewrop. Diben y gwaith cloddio yw ceisio dod o hyd i fwy o wybodaeth am y bobl a adeiladodd y beddrod ac a gerfiodd y cerrig wrth ei ymyl, yn ogystal â chasglu gwybodaeth am yr offer a ddefnyddiwyd i greu’r gelf cerrig yn uniongyrchol yn y dirwedd. Credir mai carreg wen (cwarts) a ddefnyddiwyd, a chafwyd hyd i’r garreg hon yn y gwaith cloddio cyntaf gan W. H. Hemp yn y 1920au o gwmpas prif dwmpath Bryn Celli Du.

Bydd ‘Artist Preswyl’ newydd y safle, Angela Davies, yn gweithio ar y safle gyda grwpiau Cymunedau yn Gyntaf yn ystod y pythefnos i ddogfennu a dehongli dirgelwch artistig y beddrod cyntedd a thirwedd Ynys Môn. Bydd ei gwaith yn edrych ar ddefnyddio carreg wen a bydd canlyniadau ei hymchwil yn cael eu dangos i ymwelwyr yn y Diwrnod Agored ar 20 Mehefin.

Ychwanegodd Ken Skates, y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth: “Mae dros 30,000 o ymwelwyr yn ymweld â Chôr y Cewri bob blwyddyn. Mae’n amlwg bod awydd i ddathlu’r cyfnod Neolithig, ac mae gan Gymru gyfle i fanteisio ar hyn a denu cynulleidfa newydd sydd â diddordeb yn ein treftadaeth ysbrydol drwy safleoedd fel Bryn Celli Ddu.  

“Wrth gyfuno gorffennol gwych heneb â’r celfyddydau, mae digwyddiadau fel hyn yn agor drysau’r safleoedd i fwy o bobl allu eu mwynhau ac yn dod â hanes a threftadaeth Cymru yn fyw mewn ffordd gofiadwy.”

Mae Cadw yn annog ymwelwyr a fydd yn mynd i Fryn Celli Ddu dros y tri diwrnod o ddathlu i lwytho eu lluniau i fyny ar wefan Heritage Together. Bydd tîm arbenigol yn defnyddio’r banc o luniau i greu modelau 3D o’r heneb i’w rhoi ar-lein.

Digwyddiadau cyhoeddus:
Mae’r diwrnod agored archaeolegol (20 Mehefin, 11am - 4pm) am ddim, ac nid oes angen trefnu i gadw lle.