Bwthyn Treftadaeth

  • ???cadw.media.no_js???
  • ???cadw.media.no_js???
  • ???cadw.media.no_js???
  • ???cadw.media.no_js???
  • ???cadw.media.no_js???

Cefndir a diben

Bwthyn Treftadaeth yw eiddo rhif 129 Cadw a'i ased mwyaf diweddar. Mae'r t? teras bach o'r bedwaredd ganrif ar ddeg wedi'i leoli yng Nghwm Dâr, yng nghanol cymoedd De Cymru. Mae'n nodweddiadol o nifer o adeiladau hanesyddol yng Nghymru a thu hwnt ond yn unigryw gan nad yw wedi newid braidd dim y tu mewn na'r tu allan ers iddo gael ei adeiladu yn 1854.

Gan fod traean o adeiladau Cymru wedi'u codi gan ddefnyddio dulliau traddodiadol, mae Bwthyn Treftadaeth yn bwysig gan ei fod yn cynrychioli canran sylweddol o'n treftadaeth adeiledig. 
  
Bydd y prosiect hwn, a arweinir gan Cadw, nid yn unig yn sicrhau y caiff Bwthyn Treftadaeth ei ddiogelu er mwyn i genedlaethau'r dyfodol ei fwynhau, ond fe'i defnyddir hefyd fel adnodd dysgu i bwysleisio sut y gall adeilad hanesyddol, p'un a yw'n gastell neu'n teras, gadw ei gymeriad tra'i fod yn effeithlon o ran ynni ac yn gynaliadwy heb fynd i fawr o waith.   

Bydd Bwthyn Treftadaeth yn helpu Cadw i arddangos arfer gorau y gellir ei rannu ledled Cymru a thu hwnt, a rhannu gwybodaeth yw prif nod y prosiect.

Gwyliwch ein fideo i gael rhagor o wybodaeth am y prosiect.

Hanes

Mae Bwthyn Treftadaeth yn ddiddorol oherwydd ei adeiladwaith a'r gwaith cynnal parhaus, ond hefyd am fod iddo hanes cymdeithasol arbennig. Gall hyn ein helpu i ddeall pam y cafodd ei adeiladu, pwy oedd yn byw yno a sut roeddynt yn byw eu bywydau o ddydd i ddydd.

Gwelwyd cynnydd enfawr yn y galw am lo stêm Cymru yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Glo oedd tanwydd y diwydiant, yn pweru ffatrïoedd, cychod a threnau. Erbyn y 1850au roedd pedwar pwll glo yng Nghwm Dâr a thyfodd y pentref wrth i dai teras gael eu hadeiladu yn gartrefi i'r mewnlifiad o weithwyr.

Mae Bwthyn Treftadaeth yn enghraifft sydd heb newid braidd o gwbwl o'r math o dŷ a adeiladwyd gan berchenogion pyllau glo i ddenu eu gweithlu.  Roedd yn gartref i gyfres o deuluoedd o löwyr, a oedd fel arfer yn byw gyda'u gwragedd, plant, teulu estynedig; ac ar brydiau lojars hefyd!

Pwy fu'n byw yma?

Felly pwy oedd trigolion Bwthyn Treftadaeth a sut y gallwn ddarganfod mwy amdanynt?
Ein cam cyntaf oedd cofnodion cyfrifiadau sydd, o 1871 ymlaen, yn rhoi manylion am y bobl yr oedd Bwthyn Treftadaeth yn gartref iddynt. Mae'r cofnodion hyn yn rhoi darlun bywiog o fywyd a gwaith yr adeg honno. Mae'n ddarlun o fythynnod gorlawn a gweithlu dros dro a oedd yn cynnwys llafur plant.

Cofnodion Cyfrifiadau

Mae'n ddarlun o fythynnod gorlawn a gweithlu dros dro a oedd yn cynnwys llafur plant. Cliciwch yma am fwy o wybodaeth ynglyn â phwy oedd yn byw ym Mwthyn Treftadaeth yn ôl cofnodion Cyfrifiadau.

Beth rydym yn ei wneud 

O dan arweiniad Cadw bydd gwaith adfer Bwthyn Treftadaeth yn syml ac yn astudio dulliau cost-effeithiol, a mesurau ynni-effeithlon sy'n adeiladu ar rinweddau cynaliadwyedd cynhenid adeiladau traddodiadol.  Bydd y gwaith yn gyfuniad o ddulliau modern a thraddodiadol yn amrywio o insiwleiddio ac atal drafftiau i waith atgyweirio da a fydd yn helpu ffabrig gwreiddiol yr adeilad i berfformio ar ei orau.

Caiff y gwaith ei gwblhau mewn camau. Ein man cychwyn fydd dadansoddiad manwl o'r adeilad er mwyn ei ddeall yn iawn. Bydd hyn yn canolbwyntio ar gyflwr a pherfformiad ynni ac yn cynnwys nifer o fathau gwahanol o brofion, cyn ymgymryd â'r gwaith atgyweirio, ar ôl y gwaith atgyweirio, ac yna ar ôl mesurau ôl-ffitio ynni-effeithlon. Bydd hyn yn helpu i nodi'r gwelliannau effeithlonrwydd ynni ychwanegol y bydd angen i ni eu gwneud, yn gyntaf drwy atgyweirio'r adeilad i safon dda ac yna drwy ôl-ffitio gan ddefnyddio mesurau ynni-effeithlon. 

Bydd y broses, y wybodaeth a gesglir a'r canlyniadau a gyrhaeddir, gyda chymorth gwaith ymchwil arall, yn ein helpu i ddatblygu dull deallus a realistig o atgyweirio adeiladau o'r fath heb fod angen cynnal gwaith ymchwil a dadansoddi helaeth ar bob adeilad traddodiadol.

Rhennir y gwaith yn dair rhan:

1. Dadansoddiad o'r adeilad hyd yn hyn

2. Atgyweirio'r adeilad

3. Ôl-ffitio