Siambr Gladdu Bryn Celli Ddu

Siambr Gladdu Bryn Celli Ddu

Siambr Gladdu Bryn Celli Ddu

Mae Bryn Celli Ddu yn adeiledd nodedig a rhyfeddol ar ynys sy'n gyfoethog o ran gweddillion cynhanesyddol.

Beddrod Neolithig trawiadol ar si‚p siambr gyda mynedfa wedi ei hadfer yn rhannol a mwnt, ar safle hen heneb meingylch.

Mae'n debyg mai Bryn Celli Ddu - y Domen yn y Llwyn Tywyll - yw'r heneb gynhanesyddol mwyaf adnabyddus ar Ynys Môn. Mae hefyd yn un o'r safleoedd archeolegol mwyaf atgofus ym Mhrydain. Fel beddi cynhanesyddol eraill, cafodd ei adeiladu i warchod gweddillion yr hynafiaid, ac i dalu teyrnged iddynt.

Wedi'i archwilio o ddifrif am y tro cyntaf yn 1865, cloddiwyd y bedd yn llwyr yn 1928-29. Yn ystod y cloddiadau, datgelwyd rhywfaint o hanes hir a chymhleth y safle.

Mae’n edrych yn debyg fod gwaith ar yr heneb wedi’i ddechrau yn y cyfnod Neolithig diweddar tua 5000 o flynyddoedd yn ôl, fel 'cylch meini' neu loc defod. Roedd yn cynnwys bryncyn (nad yw yna bellach), o amgylch ffos fewnol oedd yn amgylchynu cylch o feini unionsyth. Yn wreiddiol, roedd y ffos yn 12 metr mewn diamedr. Gellir gweld yr ymyl allanol hyd heddiw, ac mae nifer o feini o'r cylch meini mewnol wedi goroesi.

Yn ddiweddarach, tuag at ddiwedd y cyfnod Neolithig, disodlwyd y cylch meini gan fedd cyntedd. Math o heneb gladdu oedd hwn a geir ar arfordir Iwerddon a chyn belled â Llydaw.

Mae bedd cyntedd Bryn Celli Ddu yn cynnwys cyntedd hir sy'n arwain at siambr garreg amlochrog. Yng nghyntedd y bedd, cafodd esgyrn dynol eu darganfod, rhai wedi'u llosgi a rhai nad oeddent wedi'u llosgi. Dim ond ychydig o bethau eraill gafodd eu canfod, ond roddent yn cynnwys cwarts, pennau saethau fflint, glain carreg, a chregyn brennig a chregyn gleision.

Mae carreg wedi'i addurno â phatrwm wedi'i chanfod ym Mryn Celli Ddu hefyd. Daethpwyd o hyd i'r garreg wrth bwll seremoni yng nghefn y siambr. Mae replica o'r garreg wedi'i osod ar y safle.

Yr hyn sy'n unigryw am Fryn Celli Ddu o'i gymharu â beddi eraill ar Ynys Môn yw mai dyma'r unig un sydd wedi'i osod yn berffaith i gyd-fynd â'r haul yn codi ar ddiwrnod hiraf y flwyddyn. Ar wawrio hirddydd haf, mae llafnau o olau o'r haul sy'n codi yn cael eu taflu lawr y cyntedd i oleuo'r siambr gladdu fewnol. Ai'r bwriad oedd i oleuni'r haul roi gwres a bywyd i'r hynafiaid?

Oriau Agor

Dyddiadau
1 Ebrill 2017 - 31 Mawrth 2018

Amseroedd
Bob dydd 10.00am - 4.00pm

  • Mynediad olaf 30 munud cyn cau
  • Ar gau 24, 25, 26 Rhagfyr a 1 Ionawr
  • Am amseroedd agor ar hyd y flwyddyn cliciwch 'Gweld yr holl wybodaeth i ymwelwyr'

Admission costs

Oedolyn - Am ddim/Free
Teulu - Am ddim/Free
Pensiynwyr, myfyrwyr a phlant o dan 16 - Am ddim/Free
Pobl anabl a chydymaith - Am ddim/Free

Cyfleusterau a gwybodaeth

Safleoedd gadael beic Maes parcio Dim ysmygu
  • Rhaid i blant o dan 16 oed fod yng nghwmni oedolyn
  • Cŵn cymorth yn unig
  • Dim ysmygu
  • Nid yw Cadw yn caniatáu hedfan dronau o’u safleoedd nac uwchlaw eu safleoedd. Yr unig rai sydd â hawl i wneud hynny yw contractwyr sydd wedi’u comisiynu i gyflawni dyletswyddau penodol. Bydd y contractwyr hynny yn cyflawni gofynion CAA yn llawn ynghyd â bod a sicrwydd yswiriant ac yn gweithredu dan amodau sydd wedi’u rheoli.

 

Gweld yr holl wybodaeth i ymwelwyr
Nid yw Javascript yn gweithio ar y porwr hwn ac ni ellir dangos y map. I weld y map, trowch Javascript ymlaen a diweddarwch y dudalen.

Cyfarwyddiadau

Cod post LL61 6EQ

Car Ffordd I’r Gog. o’r A4080, 1m (1.6km) i’r Dwy. De Ddwy. o Landdaniel Fab. Llanfair PG 2m (3.2km).

Am fwy o wybodaeth, cysylltwch â: Traveline Cymru ar 0800 464 0000 neu Ymholiadau Rheilffyrdd Cenedlaethol ar 03457 48 49 50.