De Orllewin

Tŷ a Gerddi Aberglasne
Mae Tŷ Aberglasne wrthi’n cael ei adnewyddu gan dîm o arbenigwyr, ond mae’n cadw sawl cyfrinach o hyd, gan nad oes neb yn siŵr o wreiddiau’r lle. Mae gan y gerddi hanes sylweddol hefyd, a bu iddynt ysbrydoli beirdd ers 1477.

Castell Aberteifi
Cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf erioed yng Nghastell Aberteifi yn 1176. Mae gwaith adfer sylweddol yn digwydd yno ar hyn o bryd, gyda’r bwriad o agor y castell yn ganolfan at ddefnydd cymunedol a hamdden maes o law.

Castell Caeriw
Mae hanes Castell Caeriw yn deillio’n ôl dros 2,000 o flynyddoedd. Mewn safle bendigedig, gyda golygfeydd dros bwll melin 23 erw o faint, mae’r castell yn amlygu datblygiad y safle o fod yn gadarnle Normanaidd i blasty gwledig yn Oes Elisabeth.

Amffitheatr Caerfyrddin 
Dim ond un o saith enghraifft sy’n dal i fodoli o amffitheatrau Rhufeinig yn y DU. Mae’r safle hwn yn cynnig cyfle i ymwelwyr sefyll yn ôl traed dinasyddion Rhufeinig filoedd o flynyddoedd yn ôl, wrth iddyn nhw gymryd rhan mewn ymladdfeydd gladiatoraidd, gorymdeithiau milwrol a dienyddiadau. 

Castell Caerfyrddin 
Ar un adeg, dyma oedd craidd llywodraeth ganoloesol de a gorllewin Cymru, a gall ymwelwyr brofi’r etifeddiaeth sydd yma o ganlyniad i gyfres o ymosodiadau dros y canrifoedd ar y castell a’r celloedd ar gyfer carcharorion sydd y tu mewn iddo. 

Castell Henllys 
Bryngaer unigryw o’r Oes Haearn wedi’i ail-greu i gynnwys atgynyrchiadau o dai crwn o’r Oes Haearn,  a’r cyfan wedi’i adeiladu ar ben olion bryngaer go iawn a gloddiwyd gan archeolegwyr, sy’n dyddio’n ôl dros 2,000 o flynyddoedd.  

Parc a Chastell Dinefwr
Saif y castell hwn o’r 12fed ganrif ar gyrion Llandeilo; ceir golygfeydd ysblennydd oddi ar ei waliau. Gellir cael teithiau o gwmpas y warchodfa natur gyfagos, y bythynnod a’r pyllau.

Mwynfeydd Aur Dolaucothi 
Cerddwch yn ôl troed milwyr Rhufeinig oedd yn gwarchod y safle hynafol hwn 2,000 o flynyddoedd yn ôl. Archwiliwch y gwaith tanddaearol ble cloddiwyd aur gan y Rhufeiniaid a dewch i ddeall mwy am dechnoleg cloddio’r ganrif gyntaf oedd yn tynnu aur o grombil bryniau sir Gâr. Crwydrwch drwy gynefin hardd ac amrywiol Dyffryn Cothi, safle porth ar gyfer stori anhygoel ‘Y Rhufeiniaid yn Sir Gaerfyrddin’. 

Gwaith Copr Hafod, Abertawe 
Ceir 12 adeilad rhestredig wedi’u hadnewyddu, ynghyd â llwybrau cerdded o gwmpas y safle hwn sy’n canolbwyntio ar y bwysigrwydd y diwydiant copr yn Abertawe, Cymru a’r byd. Gosodwyd gwaith celf newydd, gwybodaeth a dehongliadau o gwmpas y safle yn ogystal.

Llanerchaeron
Fferm weithredol yw Llanerchaeron, sy’n cynnwys dwy ardd â wal o’u cwmpas a adnewyddwyd yn ddiweddar, sy’n cynhyrchu llysiau a ffrwythau. Ceir llwybrau cerdded eang o gwmpas yr ystâd a’r parcdir o’r 18fed ganrif, yn ogystal â gweithgareddau ar gyfer y teulu yn ystod cyfnodau brig.

Amgueddfa'r Glannau
Gellir gweld dros 300 mlynedd o ddiwydiant Cymreig yn yr amgueddfa hon yn Abertawe. Trwy gyfrwng technoleg ryngweithiol, arddangosfeydd traddodiadol a gwrthrychau mawr, bwriedir dysgu ymwelwyr am dreftadaeth ddiwydiannol a morwrol Cymru.

Castell Ystumllwynarth 
Mae gan y castell sylweddol hwn olygfeydd godidog dros Fae Abertawe, a gall ymwelwyr fwynhau’r atyniad treftadaeth penigamp hwn, a dysgu amdano, ar lan môr Abertawe. Rhai o’r uchafbwyntiau sy’n aros am ymwelwyr â’r castell hwn yw celf graffiti o’r 14eg ganrif, golygfeydd gwir ysblennydd a’r ddrysfa ganoloesol o ddaeargelloedd dwfn.

Castell Penfro
Adeiladwyd y castell hwn yn wreiddiol tua 1093 gan Arnulf de Montgomery, ond cafodd ei ailadeiladu gan William Marshall, mab yng nghyfraith Strongbow, a oresgynnodd Iwerddon tua diwedd y 12fed ganrif a dechrau’r 13eg ganrif. Gall ymwelwyr fwynhau archwilio’r ddrysfa o goridorau a thyrrau, gwerthfawrogi’r olygfa ysblennydd o ben y Tŵr Mawr 75 troedfedd o uchder a phlymio i ddyfnderoedd Ogof Wogan.

Eglwys Gadeiriol Tyddewi
Safodd eglwys ar y safle hwn ers y 6ed ganrif, ac mae hanes hir ac amrywiol y gadeirlan a welir heddiw yn eithriadol o ddiddorol. Sefydlwyd yr addoldy gan Ddewi Sant ei hun, ond dinistriwyd rhannau o’r adeilad dros y blynyddoedd am wahanol resymau, cyn cael eu hadfer gan arbenigwyr cadwraeth.

Llwybr Chwareli’r Mynydd Du  
Dyma llwybr treftadaeth amlgyfrwng hunan-dywys o amgylch yr olion diddorol y diwydiant calch yn y tirwedd trawiadol y Mynydd Du ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae'r llwybr yn defnyddio arwyddion ffordd, tywysydd sain a app symudol i ddarganfod y cyfrinachau o'r 'aur gwyn' cudd yn y Mynyddoedd Du. Mae arddangosfa am y safle yn cael ymweliad yng Nghanolfan y Mynydd Du gerllaw ym Mrynaman.