Hanes Dreigiau Cadw — Pennod Pedwar: teulu o ddreigiau yn dod i’r byd

Heb os nac oni bai, roedd Dewi wedi cyffroi’n lân.

Roedd ei galon gennog ddu yn gorlifo o lawenydd wrth feddwl am glywed sŵn crafangau dreigiau bach yng Nghastell Caerffili.

Cyntaf y torrodd Dwynwen y newyddion iddo, dyma Dewi yn ei swatio yn ei dŵr clyd ac yna hedfan yn uchel, yn isel, yn ôl ac ymlaen uwchben tref gysglyd Caerffili i gasglu brigau, canghennau a dail ar gyfer y nyth.

Drwy’r amser, gallai glywed Dwynwen yn tisian gyda fflachiadau o dân a gallai weld cylchoedd o fwg yn llifo allan o’r tŵr.

Gwenodd Dewi. Roedd wedi bod eisiau ei ddreigiau bach ei hun erioed ac yr oedd yn benderfynol o godi’r nyth mwyaf clyd yn y byd ar gyfer ei gywion.

Cymerodd ddiwrnod cyfan i'w adeiladu, ond wedi iddo ei orffen roedd y nyth yn edrych yn anhygoel — allai Dewi ddim aros i’w ddangos i Dwynwen.

Gan ruo a chwythu pelen dân yn uchel i’r awyr, galwodd arni i ddod i lawr o’r tŵr i weld ei gampwaith — a chafodd hi ddim o'i siomi. 

I ddweud diolch, llyfodd Dewi ar ei foch — gweithred gariadus iawn ymysg dreigiau — a chan ochneidio mewn rhyddhad, swatiodd y ddau wrth ymyl y nyth a gwylio’r haul yn machlud dros Gastell Caerffili.

Roedd y creaduriaid rhamantus yn barod am eu dreigiau bach.

***

Cyrhaeddodd ceidwaid y castell i’w gwaith fel arfer y diwrnod canlynol. Roedd yn fore braf o wanwyn ac roedden nhw’n sgwrsio'n hapus gyda’i gilydd wrth ddatgloi’r gatiau mawr pren.

Ond wrth i’r drysau agor ac i nyth y dreigiau ddod i'r golwg, daeth y siarad i ben a safodd y ceidwaid mewn syndod wrth iddyn nhw weld golygfa mor odidog.

Yn y nyth roedd dau wy draig enfawr — eu lliwiau tanllyd oren, coch a melyn yn disgleirio yn yr haul.

Aeth y ceidwaid syfrdan ati i ffonio’r milfeddyg lleol ar unwaith, a daeth yno cyn pen yr awr  – wedi cyffroi’n llwyr o weld cynnwys y nyth. Wedi’r cyfan, doedd wyau draig ddim wedi eu gweld yng Nghymru ers canrifoedd.

Gyda gel uwchsain a pheiriant sonograffi, aeth y milfeddyg yn hyderus at y nyth a gwylio mewn rhyfeddod wrth i Dwynwen drochi’r wyau â llif tyner o dân yn syth o’i ffroenau. 

“Beth mae hi’n ei wneud?” gofynnodd un o’r ceidwaid yn nerfus.

Gwenodd y milfeddyg a dweud: “Gofalu am yr wyau, siŵr iawn. Mae wyau draig yn cael eu creu mewn fflamau wyddoch chi. Mae hi’n helpu’r cywion i dyfu!”

Ochneidiodd y ceidwaid mewn rhyddhad — roedd tisian tanllyd Dwynwen yn gwneud synnwyr o’r diwedd. Ei chorff oedd yn paratoi ei hun yn barod ar gyfer gofalu am yr wyau!

Ar ôl rhoi archwiliad llawn i’r ddarpar-fam a’i nyth, cadarnhaodd y milfeddyg fod Dwynwen a’r wyau yn berffaith iach, ac ychwanegodd:

“Gallai wythnosau, misoedd neu hyd yn oed flynyddoedd fynd heibio cyn i’r dreigiau bach gael eu geni — does neb yn gwybod faint o amser mae wyau draig yn ei gymryd i ddeor.” 

Snwffiodd Dwynwen yn anfodlon. Doedd hi ddim eisiau aros am flynyddoedd i gwrdd â’i dreigiau bach!

Anwesodd y milfeddyg drwyn Dwynwen yn dyner a gofynnodd i’r ceidwaid alw arno cyntaf y bydden nhw’n gweld unrhyw symudiadau — bach neu fawr — yn yr wyau. Cytunodd y ceidwaid a chodi’u llaw wrth iddo adael y castell yn sionc ei droed.

Aeth y newyddion am wyau’r ddraig ar hyd a lled y wlad fel tân gwyllt a daeth cannoedd o bobl o bob rhan o Gymru i’w gweld — yn falch bod eu mamwlad yn dod â dreigiau bach i’r byd. 

Ond wrth i’r dyddiau droi’n wythnosau, doedd dim golwg o’r dreigiau bach. 

Ond un noson ym mis Mai, daeth tro ar fyd.

Roedd y ceidwaid wedi gadael y castell ar derfyn dydd ac roedd Dreigiau Cadw yn barod i fynd i’r gwely.
Fel yr oedd yn arfer gwneud adeg y machlud bob nos, aeth Dwynwen draw at y nyth i ddweud nos da wrth yr wyau. 

Wrth iddi roi trefn ar ychydig o frigau yn y nyth, stopiodd a gwrando’n astud. Roedd yn siŵr ei bod yn gallu clywed rhywbeth yn symud yn y nyth. Symudodd yn nes at yr wyau a bu bron iddi lamu allan o’i chroen cennog pan welodd un ohonynt yn symud. Ac yna’r llall.

Roedd yr amser wedi dod.

Yn llawn panig, gwaeddodd ar Dewi a gwyliodd y ddau wrth i’r nyth ddechrau crynu ac i byffiau o fwg lifo allan o’r wyau coch disglair. 

Roedd y tir o gwmpas y nyth yn crynu a cherrig Castell Caerffili yn ysgwyd am oriau — neu felly yr oedd yn teimlo — hyd nes, yn sydyn iawn, i’r cyfan ddod i ben.

Edrychodd Dewi a Dwynwen ar ei gilydd yn ddryslyd cyn clywed ‘CRAC’ enfawr a gweld darnau mawr o blisg yn hedfan drwy'r awyr.

Ac yna, drwy’r distawrwydd sydyn, daeth pennau dwy ddraig fach allan o’r nyth. Roedd y dreigiau bach wedi cyrraedd.

Rhuodd Dewi mewn llawenydd ac wylodd Dwynwen ddeigryn piws.

Roedd teulu Dreigiau Cadw yn gyflawn o’r diwedd.