Caniatad

Ni fydd gwaith cynnal a chadw syml yn gofyn am gymeradwyaeth fel arfer, hyd yn oes os yw eich adeilad yn un rhestredig neu mewn ardal gadwraeth. Fodd bynnag, gall fod angen cydsyniadau neu drwyddedau ffurfiol os bydd gwaith angenrheidiol i’ch adeilad hanesyddol yn cynnwys:

  • atgyweiriadau neu newid mawr i’ch adeilad;
  • tocio neu gwympo coed aeddfed;
  • cloddiadau a allai darfu ar ddyddodion archeolegol;
  • neu darfu ar ystlumod neu fywyd gwyllt arall.

Mae’r paragraffau canlynol yn amlinellu’r caniatâd y gall fod angen i chi ei gael cyn ymgymryd â gwaith sylweddol ar eich adeilad hanesyddol. Os nad ydych yn sicr, neu os oes gennych unrhyw gwestiynau, cysylltwch â swyddog cadwraeth neu adran gynllunio eich awdurdod lleol i gael arweiniad.

Adeiladau rhestredig

Mae unrhyw waith sy’n effeithio ar gymeriad adeilad rhestredig yn gofyn am ganiatâd adeilad rhestredig. Caniateir gwaith atgyweirio tebyg am debyg fel arfer, ond gan y gall dehongliadau o’r hyn a olygir yn union gan tebyg am debyg amrywio, mae’n syniad da bob amser i ofyn am gyngor gan swyddog cadwraeth yr awdurdod cynllunio lleol mewn unrhyw achos sy’n ymwneud ag adeilad rhestredig neu ardal gadwraeth. Mae’n bwysig hefyd cydnabod y caiff adeiladau o fewn cwrtil adeilad rhestredig eu trin fel pe baent yn adeiladau rhestredig eu hunain. Mae hyn yn effeithio ar adeiladau fferm yn aml, a all fod yng nghwrtil ffermdy rhestredig.

Mae dau gyhoeddiad gan Cadw yn cynnig mwy o wybodaeth am restru a chaniatâd adeilad rhestredig:

Beth yw Rhestru?

Caniatâd Adeilad Rhestredig

Caniatâd cynllunio a rheoliadau adeiladu

Os ydych yn cynllunio gwaith ar adeilad hanesyddol sy’n mynd tu hwnt i waith cynnal a chadw arferol, gall fod angen cael caniatâd cynllunio a chymeradwyaeth rheoliadau adeiladu gan yr awdurdod cynllunio lleol. Os yw eich adeilad wedi’i restru, dylid gofyn am y rhain ar yr un pryd â chaniatâd adeilad rhestredig. Mae caniatâd adeilad rhestredig yn ychwanegol at, ac ar wahân i, ganiatâd cynllunio. Ni fydd cael caniatâd cynllunio o reidrwydd yn golygu y bydd caniatâd adeilad rhestredig yn cael ei roi. Bydd eich swyddog cadwraeth adeiladu lleol neu’ch adran gynllunio leol yn gallu rhoi cyngor i chi ar sut i fwrw ymlaen.

Coed

Mae’r grym gan awdurdodau cynllunio lleol i ddiogelu coed a choetiroedd er budd amwynder, trwy wneud gorchmynion cadw coed. Mae hyn yn golygu bod rhaid cael caniatâd gan yr awdurdod cyn y gellir cwympo coeden, ei brigdorri neu’i thocio. Mae llawer o goed mewn ardaloedd cadwraeth yn destun gorchmynion cadw coed, ond mae darpariaeth arbennig hefyd ar gyfer coed mewn ardaloedd cadwraeth nad ydynt yn destun gorchmynion cadw coed. Cyn i chi ymgymryd ag unrhyw waith i goed, gofalwch eich bod yn cysylltu â’ch awdurdod cynllunio lleol.

Archeoleg

Dylid gofyn am gyngor gan yr ymddiriedolaeth archeolegol ranbarthol berthnasol os yw gwaith ar adeilad hanesyddol neu o’i gwmpas - gwelliannau i’r draeniad, er enghraifft - yn debygol o darfu ar archeoleg gladdedig. Mae hyn yn arbennig o berthnasol pan fydd adeilad gerllaw heneb gofrestredig. Bydd unrhyw waith sy’n effeithio’n uniongyrchol ar heneb gofrestredig yn gofyn am ganiatâd heneb gofrestredig a dylid ymgynghori â Cadw yn gynnar.

Mae dau gyhoeddiad ar gael gan Cadw ar gofrestru a chaniatâd henebion cofrestredig:

Beth yw Cofrestru?

Caniatâd Heneb Gofrestredig

Ystlumod

Mae llawer o hen adeiladau yn cael eu defnyddio fel clwydfannau ystlumod. Rhoddir gwarchodaeth lawn i ystlumod gan ddeddfwriaeth y DU a chyfarwyddebau Ewropeaidd. Maent yn ei gwneud yn anghyfreithlon lladd, anafu neu drafod unrhyw ystlum yn fwriadol, neu fynd ati’n fwriadol i ddifrodi, dinistrio neu rwystro mynediad i unrhyw le y mae ystlum yn ei ddefnyddio fel lloches neu amddiffynfa. Gellir gwneud gwaith adeiladu ac atgyweirio gyda gofal, ond bydd angen trwydded os bydd gwaith yn tarfu ar ystlumod neu’n eu niweidio, neu’n achosi neu’n cyfyngu ar fynediad i’w clwydfannau. Yn ychwanegol, mae rhai cemegau penodol wedi’u gwahardd am eu bod yn niweidiol i ystlumod.

Os ydych yn amau bod eich adeilad yn cael ei ddefnyddio fel clwydfan ystlumod, gofynnwch am gyngor gan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (CCGC) cyn ymgymryd ag unrhyw waith, neu cyn defnyddio unrhyw gyfrwng trin coed, pryladdwyr neu gemegion eraill gerllaw’r glwydfan bosibl. Bydd Cyngor Cefn Gwlad Cymru hefyd yn gallu cynnig arweiniad ar y weithdrefn gwneud cais am drwydded ystlumod.

I gael mwy o wybodaeth am ystlumod mewn adeiladau hanesyddol, ewch i wefan yr Ymddiriedolaeth Cadwraeth Ystlumod.