Cynllun Gweithredu Strategol ar gyfer Addoldai Hanesyddol yng Nghymru

Llun o tu fewn Eglwys St Idloes yn Llanidloes

Tu fewn Eglwys St Idloes yn Llanidloes

Mae i addoldai le pwysig yn amgylchedd hanesyddol Cymru. Maent yn adeiladau cain. Mae cymaint â 3,000 o addoldai wedi'u rhestru - gan gynnwys 214 gradd I - sy'n dangos eu harwyddocâd yn bensaernïol ac yn hanesyddol. Ond mae ansawdd eu pensaernïaeth a'u crefftwaith hefyd yn adlewyrchu eu pwysigrwydd ym mywyd diwylliannol Cymru ar hyd y canrifoedd.

Fodd bynnag, mae cynaliadwyedd ein haddoldai hanesyddol ledled Cymru o dan fygythiad ar hyn o bryd am nifer o resymau, gan gynnwys cynulleidfaoedd yn mynd yn llai, amharodrwydd i ystyried opsiynau ar gyfer y dyfodol neu'r capasiti i'w symud yn eu blaen. Ar hyn o bryd, mae tua 10% o addoldai rhestredig dan fygythiad neu'n fregus. Heb ymyrraeth, mae'r ffigur hwn yn debygol o godi wrth i fwy o adeiladau beidio â chael eu defnyddio'n rheolaidd ac wrth i'r adnoddau sydd ar gael i ofalu amdanynt leihau.  

Nod y cynllun gweithredu hwn felly, yw darganfod ffyrdd y gall yr adeiladau hyn, y mae meddwl mawr ohonynt, gadw neu adennill eu gwerth wrth galon cymunedau Cymru, gan gynnal neu wella eu harwyddocâd. Dylai'r cynllun helpu i gefnogi'r gwaith o reoli newid er mwyn iddo fod yn ymatebol i'r gwerth amrywiol a allai fod i'r adeiladau a galluogi i ystod lawn o opsiynau gael eu hystyried wrth nodi trefniadau priodol er mwyn eu defnyddio a gofalu amdanynt yn y dyfodol. I'r perwyl hwn, mae'r cynllun gweithredu yn canolbwyntio ar bobl a chymunedau yn defnyddio, yn mwynhau ac yn gofalu am ein haddoldai hanesyddol.