Crynodeb o ddarpariaethau’r Ddeddf

Dinas Dinlle o’r awyr

Dinas Dinlle o’r awyr

Yn y darn a ganlyn, mae darpariaethau’r Ddeddf wedi’u grwpio o dan nodau’r ddeddfwriaeth. O 31 Mai ymlaen, bydd yr holl ddarpariaethau mewn grym, ac eithrio’r rheini a nodir.

Gwarchod henebion ac adeiladau rhestredig yn fwy effeithiol

Ehangu'r diffiniad o heneb gofrestredig
Bydd Gweinidogion Cymru yn gallu cydnabod a gwarchod unrhyw safleoedd o bwys cenedlaethol sy'n darparu tystiolaeth o weithgarwch dynol yn y gorffennol. 

Gwelliannau i'r troseddau ac amddiffyniadau am ddifrodi heneb gofrestredig
Bydd y Ddeddf yn ei gwneud hi'n haws i ddwyn achos o ddifrod anghyfreithlon neu ddifrodi henebion cofrestredig trwy gyfyngu ar yr amddiffyniad o anwybodaeth am statws neu leoliad yr heneb dan sylw. Bydd y cyhuddedig yn gorfod dangos ei fod wedi cymryd pob cam rhesymol i ganfod a fyddai ei weithredoedd yn achosi difrod neu'n dinistrio heneb gofrestredig.

Pwerau mynediad er mwyn cynnal ymchwiliad archaeolegol o henebion sydd mewn perygl o ddifrod neu o gael eu dinistrio
Os yw heneb mewn perygl uniongyrchol o gael ei difrodi neu ei dinistrio, yna bydd Gweinidogion Cymru yn gallu awdurdodi cloddiadau archaeolegol heb ganiatâd y perchennog. Bydd y pŵer newydd hwn, a fydd yn helpu i achub gwybodaeth werthfawr am hanes Cymru, yn cael ei defnyddio mewn achosion eithriadol yn unig.

Cyflwyno hysbysiadau gorfodi ac atal dros dro ar gyfer henebion cofrestredig
Bydd hysbysiadau atal dros dro yn rhoi'r pŵer i Weinidogion Cymru atal gwaith anawdurdodedig, neu unrhyw ddifrod i henebion cofrestredig, ar unwaith. Byddant yn gallu defnyddio hysbysiadau gorfodi ategol er mwyn gorchymyn gwaith trwsio i henebion neu gyflawni amodau caniatâd henebion cofrestredig heb orfod mynd i'r llys.

Hysbysiadau atal dros ar gyfer adeiladau rhestredig
Bydd awdurdodau cynllunio lleol yn cael pŵer i atal gwaith anawdurdodedig i adeiladau rhestredig ar unwaith. Bydd hysbysiad atal dros dro yn gwahardd gwaith anawdurdodedig penodol am 28 diwrnod er mwyn rhoi cyfle i'r awdurdod dan sylw gytuno ar ateb.

Ehangu cwmpas hysbysiadau gwaith brys a chyflwyno pridiannau tir lleol
Bydd awdurdodau cynllunio lleol yn gallu gwneud gwaith brys ar unrhyw adeilad rhestredig sydd wedi'i esgeuluso cyn belled nad ydynt yn amharu'n afresymol ag unrhyw ddefnydd preswyl a wneir ohono. Bydd awdurdodau hefyd yn gallu gorfodi pridiant tir lleol er mwyn helpu i adennill costau sy'n gysylltiedig â gwaith brys.

Hysbysiadau cadw
Bydd Gweinidogion Cymru yn gallu cyhoeddi rheoliadau i gyflwyno hysbysiadau cadw a fydd yn galluogi awdurdodau lleol neu Weinidogion Cymru i'w gwneud yn ofynnol i berchenogion wneud gwaith penodol ar adeiladau rhestredig sydd mewn cyflwr adfeiliedig. Y ddarpariaeth hon heb ei chychwyn eto.

Gwella rheolaeth gynaliadwy o'r amgylchedd hanesyddol

Cofrestr statudol ar gyfer parciau a gerddi hanesyddol
Bydd Gweinidogion Cymru yn gorfod cydymffurfio a chynnal cofrestr gynhwysfawr o barciau a gerddi o ddiddordeb hanesyddol yng Nghymru. Bydd yn helpu perchnogion, awdurdodau cynllunio lleol ac eraill i ofalu am safleoedd mewn modd goleuedig. Y ddarpariaeth hon heb ei chychwyn eto.

Rhestr statudol o enwau lleoedd hanesyddol
Bydd yn ofynnol i Weinidogion Cymru lunio rhestr o enwau lleoedd hanesyddol a fydd ar gael i'r cyhoedd drwy'r cofnodion amgylchedd hanesyddol. Y ddarpariaeth hon heb ei chychwyn eto.

Cofnodion amgylchedd hanesyddol statudol
Bydd yn rhaid i Weinidogion Cymru lunio a diweddaru cofnod amgylchedd hanesyddol ar gyfer pob ardal awdurdod lleol yng Nghymru. Bydd y cofnodion cyhoeddus hyn yn cynnwys y wybodaeth a'r dystiolaeth angenrheidiol i awdurdodau cynllunio lleol a rheolwyr tir eraill fel y gallant wneud penderfyniadau goleuedig am yr amgylchedd hanesyddol. At hynny, bydd yn rhaid i Weinidogion Cymru gyhoeddi canllawiau ar sut y dylai cyrff cyhoeddus penodol — sef awdurdodau lleol, awdurdodau Parciau Cenedlaethol a Cyfoeth Naturiol Cymru — ddefnyddio'r cofnodion amgylchedd hanesyddol wrth arfer eu swyddogaethau.

Cyflwyno cytundebau partneriaeth treftadaeth
Bydd cytundebau partneriaeth treftadaeth yn dod â pherchnogion, awdurdodau cydsynio a phartïon eraill â diddordeb ynghyd i greu cynlluniau rheoli tymor hir ar gyfer asedau hanesyddol. Bydd y cynlluniau'n cwmpasu rhaglenni gwaith y cytunwyd arnynt ac yn cynnwys caniatadau henebion cofrestredig a/neu adeiladau rhestredig. Trwy ddileu'r angen i ailadrodd ceisiadau am ganiatadau unigol, bydd y cytundebau gwirfoddol hyn yn arbed amser ac adnoddau i bawb. Y ddarpariaeth hon heb ei chychwyn eto.

Newidiadau i broses ganiatâd heneb gofrestredig
Bydd y broses ganiatâd hon yn cael ei symleiddio a'i diweddaru. Bydd y newidiadau'n caniatáu i ni gyflwyno proses ganiatâd symlach gan ddefnyddio dulliau cyfathrebu modern i awdurdodi gwaith gweddol fach.

Rheolau newydd ar gyfer gwneud cais am dystysgrifau imiwnedd rhag gorfod rhestru
Ni fydd caniatâd cynllunio, naill ai wedi'i roi neu y gwnaethpwyd cais amdano, yn rhagofyniad ar gyfer gwneud cais am dystysgrif imiwnedd rhag rhestru. Bydd hyn yn annog perchnogion a datblygwyr i ystyried dulliau newydd o ddefnyddio adeiladau hanesyddol segur a rhai sydd wedi'u hesgeuluso.

Sicrhau bod penderfyniadau sy'n ymwneud â'r amgylchedd hanesyddol yn fwy tryloyw ac atebol

Sefydlu Panel Cynghori ar yr Amgylchedd Hanesyddol yng Nghymru
Bydd y Panel Cynghori statudol hwn yn rhoi cyngor annibynnol ac arbenigol i Weinidogion Cymru ar amryw o faterion gwahanol. Bydd hefyd yn ein helpu i ddatblygu polisi a strategaeth ar gyfer yr amgylchedd hanesyddol yng Nghymru ac yn gwerthuso sut i'w roi ar waith. Y ddarpariaeth hon heb ei chychwyn eto.

Ymgynghori, gwarchodaeth interim ac adolygu penderfyniadau'n ymwneud ag asedau hanesyddol dynodedig
Byddwn yn ymgynghori'n ffurfiol â pherchnogion ac eraill pa fydd adeilad yn cael ei ystyried ar gyfer statws rhestredig neu heneb i'w chofrestru, gan wneud y broses ddynodi'n fwy agored a dealladwy i bawb. Bydd gwarchodaeth interim yn diogelu'r asedau hanesyddol rhag difrod neu ddinistr yn ystod y broses ymgynghori. Bydd y perchennog neu'r preswyliwr yn gallu gofyn am adolygiad o'r penderfyniad i ddynodi hefyd.

Taflenni ffeithiau

Paratowyd taflenni ffeithiau, y gellir eu lawrlwytho isod, i dynnu sylw at rai o’r newidiadau yn sgil Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016:

Taflen ffeithiau 1 - Henebion cofrestredig
• Ymestyn y diffiniad o heneb
• Ymgynghori, gwarchodaeth interim a hawl i adolygiad
• Newidiadau i broses ganiatâd heneb gofrestredig

Taflen ffeithiau 2 - Henebion cofrestredig
• Hysbysiadau atal dros dro ag hysbysiadau gorfodi ar gyfer henebion cofrestredig
• Diwygiadau i’r troseddau a’r amddiffyniadau troseddol ar gyfer difrod i henebion cofrestredig
• Pwerau mynediad er mwyn cynnal ymchwiliad archeolegol o henebion

Taflen ffeithiau 3 - Adeiladau rhestredig
• Ymgynghori, gwarchodaeth interim a hawl i adolygiad
• Rheolau newydd ar gyfer defnyddio tystysgrifau imiwnedd rhag rhestru
• Hysbysiadau atal dros dro ar gyfer adeiladau rhestredig
• Ymestyn cwmpas gwaith brys a chyflwyno pridiannau tir

Gwybodaeth bellach

Mae fersiwn lawn o Ddeddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016 ar gael ar wefan deddfwriaeth.gov.uk, yn ogystal â Nodiadau i'r Ddeddf Esboniadol. Mae rhagor o wybodaeth am y Ddeddf ar gael ar wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru.