Parciau a Gerddi Hanesyddol

Gerddi Castell Powis, Powys

Gerddi Castell Powis, Powys

Mae gan Gymru etifeddiaeth gyfoethog o barciau a gerddi hanesyddol. Maent yn rhan annatod o hanes a diwylliant ein gwlad. Caiff eu pwysigrwydd ei gynabod yn Neddf Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016, sy’n ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru greu a chynnal cofrestr o barciau a gerddi hanesyddol yng Nghymru.

Daw y gofrestr statudol i rym yn 2018. Bydd yn cynnwys y Cofrestr o Barciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig yng Nghymru a gyhoeddwyd yn gyntaf ar ffurf chwe chyfrol rhwng 1994 a 2002. Cyhoeddwyd cyfrol atodol yn 2007 ac mae bron 400 o safleoedd wedi’u cofrestru.

Mae gan bob safle cofrestredig radd, naill ai gradd I, II* neu II yn yr un modd ag adeiladau rhestredig. Mae tua 10 y cant o'r safleoedd yn radd I ac mae 23 y cant yn radd II*. Mae'r parciau a'r gerddi sydd ar y gofrestr yn dyddio o'r oesoedd canol hyd at ddiwedd yr ugeinfed ganrif. Mae llawer yn amlgyfnod a chanddynt nodweddion mewn gwahanol arddulliau sy'n perthyn i wahanol gyfnodau.

Mae’r cofrestru yn cefnogi’r broses o warchod ac o gadwraeth mewn parciau a gerddi hanesyddol, ond nid oes yn rhaid iddo fod yn rhwystr rhag newid. Mae cadwraeth yn golygu rheoli newid yn ofalus; dod o hyd i’r ffordd orau o ddiogelu a gwella nodweddion arbennig safle fel y gall genedlaethau heddiw a’r dyfodol ei werthfawrogi a’i fwynhau. Mae’n bwysig peidio â gadael i ddatblygu dwys niweidio nodweddion hanesyddol a gweledol parciau a gerddi hanesyddol.

Ni fydd cofrestru statudol yn golygu y bydd unrhyw drefn gydsynio newydd. Bydd parciau a gerddi cofrestredig yn parhau i gael eu gwarchod drwy’r system gynllunio fel a amlinellir ym Mholisi Cynllunio Cymru. Mae’r awdurdod cynllunio lleol yn ymgynghori gyda Cadw ar geisidau sy’n cael effaith ar barciau a gerddi cofrestredig ac/neu eu lleoliadau. Gall yr awdurdod cynllunio lleol ymgynghori hefyd ag Ymddiriedolaeth Gerddi Hanesyddol Cymru.

Wrth baratoi i gyflwyno’r gofrestr statudol, mae Cadw wedi cynnal adolygiad trylwyr o ffiniau pob parc a gardd gofrestredig. Cyn dechrau’r gofrestr statudol yn 2018, byddwn yn ymgynghori â pherchnogion a meddianwyr ar ganlyniadau’r adolygiadau hynny, ac unrhyw newid fydd ei angen i ffiniau. Wedi i’r gofrestr ddod i rym, bydd yr wybodaeth am safleoedd cofrestredig ar gael ar Cof Cymru, adnodd ar-lein Cadw ar gyfer asedau hanesyddol cenedlaethol.

Lawrlwythwch y Cwestiynau Cyffredin ar waelod y dudalen am ragor o wybodaeth am y gofrestr statudol. Dilynnwch y ddolen gysylltiedig am ganllawiau ar reoli’r newid i barciau a gerddi hanesyddol.  

Dylech anfon unrhyw ymholiadau sy'n ymwneud â pharciau a gerddi hanesyddol at yr:

Arolygydd Parciau a Gerddi Hanesyddol
Cadw
Plas Caeriw
Uned 5/7 Cefn Coed
Parc Nantgarw
Caerdydd   CF15 7QQ

neu anfonwch e-bost i cadw@llyw.cymru