‘Llongau Drylliedig’ a ‘Broc Môr’

Llongau Drylliedig

Mae'r moroedd o amgylch Cymru yn llawn llongau drylliedig o bob math a maint. Er bod gwerth hanesyddol i bob un ohonynt, mae chwech yn cael eu diogelu'n gyfreithiol ar hyn o bryd. Gelwir y chwech hyn yn ‘llongau drylliedig dynodedig’ ac fe'u diogelir o dan Ddeddf Diogelu Llongau Drylliedig 1973. Mae angen trwydded, a roddir gan Cadw, ar gyfer unrhyw weithgareddau ar y llongau drylliedig hyn, gan gynnwys ymweld â hwy, ffilmio a gwaith arolygu. Mae gwahanol drwyddedau ar gyfer gwahanol weithgareddau. Gellir lawrlwytho ffurflenni a nodiadau cefndirol o'n gwefan neu gallwch gysylltu â Cadw i gael cyngor.

Dylai plymwyr sy'n darganfod llong ddrylliedig hanesyddol sicrhau nad ydynt yn ei difrodi; naill ai drwy darfu ar y strwythur neu symud arteffactau o'r llong ddrylliedig. Mae Cadw bob amser yn awyddus i glywed am ddarganfyddiadau ac efallai y byddwn yn gallu helpu i ddarganfod mwy am y safle. 

Broc Môr

‘Broc Môr’ yw'r term a ddefnyddir i ddisgrifio rhywbeth a gollwyd ar y môr. Gall ‘broc môr’ fod yn rhywbeth a gwympodd oddi ar y llong, rhywbeth a daflwyd i ysgafnhau'r llong, neu ddarn o'r llong ei hun. A dweud y gwir, gall ‘broc môr’ fod yn unrhyw beth bron!

Yn ôl y gyfraith mae'n rhaid hysbysu'r Derbynnydd Llongau Drylliedig o unrhyw ddeunydd drylliedig, p'un a gafodd ei ddarganfod ar y môr neu ar y lan. Mae'r mathau o ddeunydd y rhoddir gwybod amdano yn cynnwys portyllau, clychau, cwmpawdau, potiau, canonau, darnau arian, placiau enw ...mae'r rhestr yn parhau. Nid yw rhoi gwybod am froc môr yn golygu y caiff ei gymryd oddi wrthych o reidrwydd, ond mae'n golygu y gellir asesu gwerth hanesyddol ac archeolegol y deunydd a bydd y Derbynnydd Llongau Drylliedig, os yw'n bosibl, yn ceisio darganfod pwy oedd y perchennog.