Rhestr o Enwau Lleoedd Hanesyddol Cymru

Map prawf Saxton o Gymru (1580)

Map prawf Saxton o Gymru (1580)

Mae enwau lleoedd hanesyddol yn rhan bwysig o'n treftadaeth, gan eu bod yn rhoi syniad da inni o'r newidiadau ieithyddol, cymdeithasol a hanesyddol sydd wedi llywio Cymru. Maent yn rhan o'r etifeddiaeth gyfoethog a fyddwn yn ei throsglwyddo i genedlaethau heddiw a'r dyfodol. Cydnabuwyd eu harwyddocâd yn Neddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016 sy'n ei wneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru lunio rhestr o enwau lleoedd hanesyddol Cymru.

Mae Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru wedi mynd ati i lunio a chynnal a chadw'r Rhestr o Enwau Lleoedd Hanesyddol Cymru ar ran Gweinidogion Cymru. Fe'i lansiwyd ar 8 Mai 2017 ac mae ar gael yn rhad ac am ddim ar-lein a thrwy gofnodion amgylchedd hanesyddol Cymru. Mae’r rhestr eisoes yn cynnwys bron 350,000 o enwau a gasglwyd o amrywiaeth o ffynonellau hanesyddol. Fodd bynnag, dim ond y cam cyntaf yw hwn. Bydd y rhestr yn parhau i fynd o nerth i nerth wrth i gofnodion pellach gael eu hychwanegu. Caiff y rheini sy'n defnyddio'r rhestr hefyd eu hannog i gyfrannu eu gwybodaeth eu hunain am enwau lleoedd penodol drwy ychwanegu sylwadau. 

Y rhestr statudol hon o enwau lleoedd hanesyddol yw'r cyntaf o'i math yn y DU, os nad y byd. Bydd yn gwella ymwybyddiaeth y cyhoedd o bwysigrwydd enwau lleoedd hanesyddol ac yn annog eu defnydd parhaus o ddydd i ddydd. Bydd y rhestr yn offeryn gwerthfawr i ymchwilwyr academaidd neu aelodau'r cyhoedd sy'n awyddus i wybod mwy am hanes eu heiddo neu eu hardal. Bydd hefyd yn adnodd hawdd ei gyrraedd i berchnogion eiddo, datblygwyr a chyrff cyhoeddus a fyddai angen ystyried, o bosib, enwau lleoedd hanesyddol wrth gynllunio prosiectau neu ddatblygiadau.

Gan fod modd gweld y rhestr drwy gofnodion yr amgylchedd hanesyddol, caiff ei ystyried yn benodol yn y canllawiau statudol, ‘Cofnodion Amgylchedd Hanesyddol yng Nghymru: Llunio a Defnyddio’, y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cyhoeddi ar gyfer Awdurdodau Parciau Lleol a Chenedlaethol a Cyfoeth Naturiol Cymru. Mae'n dweud wrth gyrff cyhoeddus am ystyried y rhestr os yw unrhyw un o'u swyddogaethau yn cynnwys enwi neu ailenwi strydoedd, eiddo neu leoedd eraill. Mae atodiad yn cynnwys canllawiau penodol ar sut i ddefnyddio'r rhestr wrth gyflawni eu cyfrifoldebau statudol o ran enwi neu ailenwi strydoedd ac eiddo.

Bydd aelod o staff amser llawn y Comisiwn Brenhinol yn gyfrifol am y rhestr a bydd hefyd yn gallu ateb unrhyw gwestiynau a fydd gan gyrff cyhoeddus, busnesau ac unigolion.