Tywysogion y Deheubarth

Castell Dinefwr

Castell Dinefwr

Teitl: Tywysogion y Deheubarth: Pŵer y Mers yn Neheubarth Cymru
Dyddiad: Mehefin 2010
Crëwr: Red Kite Environment & Associates

Mae'r cynllun yn cyflwyno fframwaith ar gyfer dehongli "cynnydd a chwymp llinach" Tywysogion y Deheubarth (tua 930 i 1287) a'u heffaith ar ddiwylliant a thirwedd de-orllewin Cymru. Mae'n cynnwys stori cymeriadau fel yr Arglwydd Rhys a safleoedd fel Cestyll Carreg Cennen, Aberteifi, Dinefwr a Nanhyfer; ac Abatai fel Ystrad Fflur a Thalyllychau. Mae'r cynllun hwn yn cyd-fynd â llinyn stori ehangach 'Cestyll a thywysogion Cymru'r oesoedd canol a'r frwydr dros annibyniaeth'. Mae ganddo gysylltiadau agos â chynllun dehongli 'Arglwyddi'r Mers Deheuol' yn benodol.

Y dull gweithredu
Mae'r cynllun yn awgrymu gan nad yw'r stori hon yn hysbys i'r rhan fwyaf o bobl, y byddai angen i'r broses o adrodd y stori ddibynnu ar bynciau cyffredinol fel "yr ymdrech i oroesi" a'r "frwydr i gadw pŵer a hunaniaeth". Mae'n hyrwyddo'r defnydd o gymeriadau i 'seilio storïau arnynt', h.y. cymysgedd o bobl go iawn (gan ddibynnu ar gofnodion hanesyddol sy'n gysylltiedig â'r arglwyddi, eu teuluoedd ac ati) a chymeriadau mwy cyffredinol (morwynion, adeiladwyr, stiwardiaid ac ati).

Mae'r cynllun hefyd yn amlygu sut y gellid clystyru safleoedd hanesyddol yn ddaearyddol i helpu i adrodd y stori. Awgrymir y dylid defnyddio amrywiaeth eang o gyfryngau dehongli ar y safle ac o bell.