Geiriau defnyddiol

Barbican
Amddiffynfa ychwanegol i warchod porth, pont neu bont godi. (Mae cynllun y rhain yn amrywio'n fawr).

Beili
Iard castell, a amddiffynnwyd gan fur neu ffens a ffos weithiau.

Corbel
Carreg sy'n rhan o fur a oedd yn cynnal trawst pren (mae'r rhain yn dangos i chi ble oedd y lloriau).

Consentrig
Dau gylch, un o fewn y llall. Mae gan gastell consentrig ddau fur, un wedi'i adeiladu o fewn y llall.

Creneliadau
Hiciau sgwâr ar ben uchaf mur. Mae pob hicyn yn grenel a phob rhan o fur yn ferlon. Roedd y milwyr yn sefyll y tu ôl i'r merlonau ac yn saethu drwy'r crenelau.

Cromen
To bwaog, mewn adeilad carreg fel arfer.

Cwnstabl  
Unigolyn oedd yn rheoli'r castell pan oedd y perchennog yn absennol.

Ffos
Ffos o amgylch mur castell, yn aml wedi'i llenwi â dŵr.

Gorthwr
Tŵr cryf lle roedd pobl yn byw ac yn ymladd ohono.

Gwardrop
Toiled neu geudy. Byddai'r cynnwys yn syrthio i bwll drwy siafft yn y mur.

Holltau saethu
Agoriad bach crwn ar gyfer saethu dryll.

Hollt/rhych/dolen saeth
Geiriau gwahanol ar gyfer yr un peth. Roedd saethwyr yn saethu saethau drwy'r holltau cul hyn yn y mur.

Hwrd
Llwyfan pren yn hongian o ben mur. Gallai saethwr a safai arno saethu saethau at elynion oedd gerllaw'r muriau isod.

Llenfur
Y mur o amgylch yr iard (gelwir iardiau hefyd yn wardiau neu feilïau).

Mwnt
Tomen neu fryn o waith dyn. Fel arfer byddai ffens yn ei amgylchynu a byddai iddo feili a fyddai'n ei wneud yn gastell mwnt a beili.

Palis
Ffens bren gref.

Piscina
Basn carreg mewn eglwys neu gapel, yn agos at yr allor, a oedd yn dal dŵr i olchi gwrthrychau sanctaidd a ddefnyddiwyd yn y gwasanaethau.

Pont godi
Pont ar draws y ffos y gellid ei thynnu i fyny ar gadwyni i'w gwneud yn anodd i ymosodwyr gael mynediad i'r castell.

Porthcwlis
Giât a wnaed o bren neu fetel i gau'r fynedfa i'r dramwyfa. Gellid ei chodi a'i gostwng o ystafell uwchlaw.

Porthdy
Adeilad wrth fynedfa castell lle gallai milwyr amddiffyn y castell rhag ymosodwyr.

Rhyngdwll
Rhagfur bargodol y tu allan i dŵr neu borthdy gyda thyllau yn y llawr. Gallai milwyr ollwng creigiau ar y gelyn islaw drwy'r rhain.

Saethdwll
Agoriad llydan yn y mur y tu ôl i ffenestr neu ddolen saeth i'r saethwr sefyll ynddo.

Saethwr  
Milwr oedd yn ymladd gyda bwa a saeth.

Sedd ffenestr
Sedd garreg wedi'i gosod yng nghilfach ffenestr.

Twll llofruddio
Twll yn nho tramwyfa fynediad. Gellid gollwng creigiau drwyddo ar elynion islaw.

Twll pytlog
Twll sgwâr yn y gwaith maen. Mae'r rhain yn dangos safle'r polion sgaffaldiau pan oedd y mur yn cael ei adeiladu.

Ward
Gair arall am feili neu iard.