Cestyll cloddwaith

Twtil, Rhuddlan

Twtil, Rhuddlan

Ar ôl Brwydr Hastings yn 1066, rhoddodd Gwilym Goncwerwr dir i’r uchelwyr a oedd wedi’i gynorthwyo a gwnaeth hwy’n arglwyddi. Adeiladwyd cestyll ganddynt i ddiogelu eu tir a’i gynorthwyo i reoli Prydain.  

Roedd yn bwysig adeiladu’r cestyll yn gyflym. Fe’u hadeiladwyd drwy ddefnyddio deunyddiau oedd wrth law - coed a phridd. Dewiswyd safleoedd yn ofalus a chynlluniwyd cestyll i roi’r fantais fwyaf posibl i amddiffynwyr yn erbyn ymosodwyr. Gallai lluoedd bach o ddynion fod yn garsiwn iddynt ond, mewn cyfnodau o angen, gallent gynnwys niferoedd fwy o filwyr.

Adeiladwyd dau fath o gastell yng Nghymru.

  • Mae castell mwnt a beili yn cynnwys tomen enfawr o bridd (y mwnt). Yn aml adeiladwyd tŵr pren ar hwn. Rhoddodd olygfa dda o’r wlad o’i amgylch. Gerllaw iddo roedd iard (a elwir yn beili) gyda ffos, clawdd a phalisâd pren (ffens gref) o’i amgylch. Yma roedd y ceffylau, y cyflenwadau a’r arfau yn ddiogel.
  • Adwaenir y math arall o gastell cloddwaith fel castell cylchfur. Roedd hwn yn cynnwys beili gyda phorthdwr cryf, ond heb fwnt. Yn aml adeiladwyd y math hwn o gastell ar y gororau rhwng Cymru a Lloegr ac yn ne a gorllewin Cymru.